Elektrikli bir makine veya cihazın çalışıyor olması onun elektriksel açıdan güvenli olduğu anlamına gelmez. Ürün normal şekilde çalışmasına rağmen koruyucu topraklama bağlantısında yüksek direnç, izolasyonda zayıflama veya erişilebilir metal bölümlerde tehlikeli kaçak akım bulunabilir.

Bu nedenle elektrikli cihazların güvenlik değerlendirmesinde yalnızca fonksiyon testi değil, elektriksel güvenlik testleri de uygulanır.

Uygulamaya ve ilgili standarda bağlı olarak bu kontroller;

• koruma iletkeni sürekliliği,
• izolasyon direnci,
• AC/DC Hipot,
• kaçak akım,
• dokunma akımı,
• diferansiyel kaçak akım,
• fonksiyonel testler

gibi farklı ölçümlerden oluşabilir.

Bu rehberde elektriksel güvenlik testi nedir, CE/LVD testlerinde hangi ölçümler yapılır, Hipot ve Ground Bond testlerinin amacı nedir, kaçak akım nasıl değerlendirilir ve elektriksel güvenlik test cihazı seçerken nelere dikkat edilmelidir? sorularını ele alıyoruz.

Elektriksel Güvenlik Testi Nedir?

Elektriksel güvenlik testi, elektrikle çalışan bir cihazın veya makinenin kullanıcıyı elektriksel tehlikelere karşı korumaya yönelik özelliklerinin ölçüm ve testlerle değerlendirilmesidir.

Temel amaçlardan biri kullanıcı veya operatörün tehlikeli elektrik akımlarına maruz kalma riskinin kontrol edilmesidir.

Bunun için cihazın tasarımına ve ilgili standarda göre farklı testler uygulanabilir.

Örneğin metal gövdeli, koruyucu topraklama kullanan bir cihazda PE bağlantısının güvenilirliği önemliyken çift izolasyonlu bir cihazda izolasyon özellikleri daha farklı şekilde değerlendirilir.

Bu nedenle bütün elektrikli cihazlara uygulanacak tek bir evrensel test dizisi yoktur.

Elektriksel Güvenlik Testlerinde Hangi Ölçümler Yapılır?

Test kapsamı ürüne göre değişmekle birlikte başlıca testler şunlardır:

Koruma iletkeni sürekliliği (PE / Ground Bond)
İzolasyon direnci
Dielektrik dayanım / Hipot
Kaçak akım
Dokunma akımı
Diferansiyel kaçak akım
Fonksiyonel testler

Profesyonel elektriksel güvenlik analizörleri bu testlerin birçoğunu aynı platformda gerçekleştirebilir.

TestOne’un güncel ürün yapısında örneğin Metrel MI 3394 CE MultiTesterXA, 5,1 kV AC / 6 kV DC Hipot, 25 A süreklilik ve kapsamlı kaçak akım analizlerini aynı sistemde sunmaktadır.

Koruma İletkeni Süreklilik Testi Nedir?

Class I elektrikli ekipmanlarda erişilebilir iletken metal bölümler koruyucu topraklama sistemine bağlanabilir.

Bir izolasyon arızası sonucunda faz iletkeni metal gövdeye temas ederse hata akımının güvenli bir yoldan koruma iletkenine aktarılması gerekir.

Bu nedenle:

metal gövde → PE bağlantısı → koruma iletkeni

arasındaki elektriksel yolun güvenilirliği test edilir.

Bu ölçüm Protective Earth Continuity, PE Continuity veya uygulamaya göre Ground Bond Test olarak adlandırılabilir.

Ground Bond Testi Nedir?

Ground Bond testi, koruyucu topraklama bağlantısının düşük dirençli ve yeterli akım taşıma kapasitesine sahip olduğunu değerlendirmek amacıyla kullanılan testlerden biridir.

Basit süreklilik kontrolünden farklı olarak bazı standart ve uygulamalarda daha yüksek test akımları kullanılır.

Örneğin profesyonel elektriksel güvenlik analizörlerinde:

10 A

veya

25 A

gibi test akımları bulunabilir.

TestOne’daki Metrel MI 3394’ün güncel ürün bilgilerinde 25 A süreklilik ölçümü bu amaçla desteklenen fonksiyonlar arasında yer almaktadır.

Neden Multimetre ile Süreklilik Testi Yeterli Olmayabilir?

Standart bir multimetre ile iki nokta arasında elektriksel bağlantı bulunduğu görülebilir.

Ancak elektriksel güvenlik testlerinde amaç yalnızca:

“Bağlantı var mı?”

sorusuna cevap vermek olmayabilir.

Bazı uygulamalarda koruyucu iletken yolunun belirli test koşulları altında düşük dirençli olduğunun doğrulanması gerekir.

Bu nedenle ilgili ürün standardının gerektirdiği test yöntemi kullanılmalıdır.

Multimetre ile yapılan basit continuity testi, standardın istediği Ground Bond testinin otomatik olarak yerine geçtiği anlamına gelmez.

Düşük Direnç Neden Önemlidir?

Koruyucu iletken yolunda;

• gevşek terminal,
• oksitlenmiş bağlantı,
• ince iletken,
• kötü montaj,
• hasarlı PE kablosu

gibi sorunlar direnç artışına neden olabilir.

Normal çalışma sırasında bu problem fark edilmeyebilir.

Ancak gövde arızasında koruyucu iletken yolunun empedansı hata akımını ve koruma sisteminin davranışını etkileyebilir.

Bu nedenle PE sürekliliği elektrikli ekipman güvenliğinin temel kontrollerinden biridir.

İzolasyon Direnci Testi Nedir?

İzolasyon direnci testi, elektriksel olarak ayrılması gereken iletken bölümler arasındaki izolasyonun direncini ölçer.

Test cihazı uygun DC test gerilimi uygular ve izolasyon direncini hesaplar.

Sonuç genellikle:

MΩ – megaohm

ve daha yüksek direnç birimleriyle ifade edilir.

Elektrikli cihazlarda izolasyon testi uygulamaya bağlı olarak;

• aktif iletkenler ile PE,
• aktif devreler ile erişilebilir metal bölümler,
• birbirinden izole devreler

arasında gerçekleştirilebilir.

Test bağlantıları ve uygulanacak gerilim ilgili standarda göre belirlenmelidir.

Hipot Testi Nedir?

Hipot testi, izolasyon sisteminin belirli bir yüksek test gerilimine dayanımını değerlendiren dielektrik dayanım testidir.

Hipot:

High Potential

ifadesinden gelir.

Uygulamaya bağlı olarak:

AC Hipot
veya
DC Hipot

kullanılabilir.

İzolasyon direnci testiyle Hipot testi aynı değildir.

Basitleştirilmiş olarak:

İzolasyon direnci → İzolasyonun elektriksel direnci ne kadar?

Hipot → İzolasyon belirlenen yüksek gerilim zorlanmasına dayanıyor mu?

şeklinde ayrılabilir.

AC ve DC Hipot Arasındaki Fark

AC Hipot testinde alternatif yüksek gerilim, DC Hipot testinde ise doğru yüksek gerilim uygulanır.

İzolasyonun elektriksel davranışı iki test yönteminde aynı değildir.

Bu nedenle bir standardın belirlediği AC test değerinin kullanıcı tarafından doğrudan DC’ye veya DC test değerinin AC’ye dönüştürülmesi doğru bir yaklaşım değildir.

Test gerilimi, süre ve kabul kriterleri ilgili ürün standardı veya doğrulanmış test prosedürüne göre belirlenmelidir.

TestOne’daki MI 3394, hem 5,1 kV AC hem de 6 kV DC Hipot kapasitesine sahip elektriksel güvenlik analizörü olarak listelenmektedir.

Kaçak Akım Testi Nedir?

Gerçek elektrikli ekipmanlarda ideal olmayan izolasyonlar, EMI filtreleri ve kapasitif etkiler nedeniyle küçük miktarda akım istenmeyen yollardan akabilir.

Bu akımın büyüklüğü ve izlediği yol elektriksel güvenlik açısından önemlidir.

Kaçak akım testleri cihazın yapısına göre farklı yöntemlerle gerçekleştirilebilir.

Örneğin:

• toprak kaçak akımı,
• dokunma akımı,
• diferansiyel kaçak akım,
• alternatif kaçak yöntemi

gibi ölçüm türleriyle karşılaşılabilir.

TestOne da kaçak akım test cihazlarını ayrı bir ürün kategorisi olarak sunmaktadır.

Dokunma Akımı Nedir?

Dokunma akımı, normal kullanım sırasında kişinin erişebileceği iletken bir bölümden insan vücudunu temsil eden ölçüm ağı üzerinden geçebilecek akımla ilişkilidir.

Bu ölçüm özellikle erişilebilir metal veya iletken yüzeylerin bulunduğu cihazlarda önemlidir.

Dokunma akımı ile koruma iletkeni akımı aynı kavram değildir.

Cihazın elektriksel sınıfına ve ilgili standardına göre farklı kaçak akım yöntemleri uygulanabilir.

Diferansiyel Kaçak Akım Nedir?

Diferansiyel yöntemde cihazın besleme iletkenlerinden geçen akımlar arasındaki fark değerlendirilir.

İdeal durumda sisteme giren ve geri dönen akımlar birbirini dengeler.

Aradaki fark istenmeyen bir akım yolunun göstergesi olabilir.

Bu yöntem özellikle cihazın normal şekilde enerjilendirildiği elektriksel güvenlik testlerinde kullanılabilir.

Kaçak Akım ile RCD Kaçak Akım Rölesi Testi Aynı Şey midir?

Hayır.

İsim benzerliği nedeniyle sık karıştırılır.

Cihaz Kaçak Akım Testi

Elektrikli cihaz veya makineden istenmeyen yollardan akan akımı ölçer.

RCD Testi

Kaçak akım koruma cihazının belirli hata akımlarında açma davranışını ve çalışma süresini değerlendirir.

Dolayısıyla:

Leakage Current Test → Elektrikli cihazın kaçak akımı

RCD Test → Koruma elemanının açma performansı

olarak ayrılabilir.

Elektriksel Güvenlik Testi ile PAT Testi Aynı Şey midir?

PAT, Portable Appliance Testing ifadesinden gelir ve özellikle taşınabilir elektrikli cihazların güvenlik kontrolleriyle ilişkilidir.

Elektriksel güvenlik testi ise daha geniş bir kavramdır.

Kapsamına;

• taşınabilir cihazlar,
• makineler,
• elektrik panoları,
• laboratuvar ekipmanları,
• medikal cihazlar

gibi çok farklı ürünler girebilir.

Dolayısıyla PAT, elektriksel güvenlik testlerinin belirli bir uygulama alanı olarak düşünülebilir.

TestOne’un güncel portföyünde MI 3311, MI 3309 BT, MI 3340 ve MI 3365 gibi farklı PAT ve elektriksel güvenlik analizörleri bulunmaktadır.

Class I Elektrikli Cihaz Nedir?

Class I cihazlarda elektrik çarpmasına karşı korumanın önemli parçalarından biri koruyucu topraklamadır.

Erişilebilir iletken metal bölümler PE iletkenine bağlanır.

Bu nedenle Class I cihazlarda özellikle:

PE sürekliliği + izolasyon + uygun kaçak akım testleri

önem kazanabilir.

Ancak uygulanacak gerçek test dizisi cihazın standardına göre belirlenmelidir.

Class II Elektrikli Cihaz Nedir?

Class II cihazlar koruyucu topraklamaya güvenmek yerine çift veya güçlendirilmiş izolasyon prensibine dayanır.

Bu nedenle Class II bir cihazda PE süreklilik testi uygulanması anlamlı olmayabilir çünkü cihazda koruyucu toprak bağlantısı bulunmayabilir.

Bunun yerine izolasyon ve ilgili kaçak/dokunma akımı testleri önem kazanabilir.

Bu örnek, neden bütün ürünlere aynı otomatik test dizisinin uygulanamayacağını gösterir.

Elektriksel Güvenlik Testi ile CE Aynı Şey midir?

Hayır.

CE işareti yalnızca bir elektriksel test sonucunun adı değildir.

Bir ürün için geçerli AB mevzuatı kapsamında üreticinin uygunluk değerlendirme sürecinin bir parçasıdır.

Elektriksel güvenlik testleri, ürüne uygulanabilir gerekliliklere bağlı olarak bu teknik değerlendirme sürecinde kullanılan araçlardan biri olabilir.

Dolayısıyla:

“Hipot testinden geçti = CE uygundur”

veya

“Elektriksel güvenlik analizörü PASS verdi = CE tamamdır”

şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.

Ürüne hangi mevzuat ve standartların uygulanacağının ayrıca belirlenmesi gerekir.

LVD Nedir?

LVD, Low Voltage Directive ifadesinin kısaltmasıdır.

Belirli gerilim sınırları içerisindeki elektrikli ekipmanların güvenlik gereklilikleriyle ilişkili Avrupa Birliği mevzuatıdır.

Ancak ürünün uygunluk değerlendirmesinde yalnızca gerilim seviyesine bakılmaz; ürünün tipi, kullanım amacı ve diğer uygulanabilir mevzuat da dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle CE/LVD test cihazı testleri gerçekleştirir; ürünün hukuki uygunluğuna tek başına karar veren cihaz değildir.

Makine Elektriksel Güvenlik Testleri

Endüstriyel makinelerde elektriksel güvenlik kontrolü özellikle önemlidir.

Makine içerisinde;

• motorlar,
• sürücüler,
• kontaktörler,
• güç kaynakları,
• rezistanslar,
• PLC sistemleri,
• metal gövde ve kapılar

bulunabilir.

Bu nedenle makine güvenlik testlerinde tek bir ölçüm yerine farklı kontroller gerekebilir.

TestOne’un MI 3394 ürünü doğrudan makine ve pano CE test cihazı olarak konumlandırılmaktadır.

Elektrik Panolarında Güvenlik Testleri

Elektrik panolarında da koruyucu topraklama ve izolasyon kritik öneme sahiptir.

Özellikle metal;

• pano gövdesi,
• kapılar,
• montaj plakaları,
• kablo girişleri,
• erişilebilir iletken parçalar

uygun koruma sisteminin parçası olmalıdır.

Üretim sonunda gerçekleştirilecek testler montaj sırasında oluşabilecek;

• eksik PE bağlantısı,
• gevşek terminal,
• izolasyon hasarı,
• yanlış kablolama

gibi problemlerin tespit edilmesine yardımcı olabilir.

Üretim Sonu Testi Nedir?

Elektriksel güvenlik testlerinin önemli uygulamalarından biri üretim hattı sonundaki End-of-Line (EOL) testleridir.

Seri üretimde cihaz tamamlandıktan sonra otomatik test dizisi çalıştırılabilir.

Örneğin uygun üründe:

1. Görsel kontrol

2. PE süreklilik

3. İzolasyon

4. Hipot

5. Kaçak akım

6. Fonksiyon testi

gibi bir süreç tasarlanabilir.

Ancak gerçek sıra ve testler ürün standardına göre belirlenmelidir.

Otomatik Test Sekansı Neden Önemlidir?

Yüzlerce veya binlerce ürün test edilen üretim tesislerinde her ölçümün manuel olarak ayarlanması;

• zaman kaybı,
• kullanıcı hatası,
• yanlış test parametresi,
• kayıt problemi

oluşturabilir.

Bu nedenle profesyonel elektriksel güvenlik analizörlerinde önceden hazırlanmış Auto Sequence testleri önemli avantaj sağlar.

Test operatörü uygun test planını seçerek standartlaştırılmış süreci uygulayabilir.

TestOne’daki güncel PAT ve elektriksel güvenlik cihazlarında otomatik test senaryoları önemli özelliklerden biri olarak sunulmaktadır.

PASS / FAIL Değerlendirmesi

Elektriksel güvenlik analizörleri ölçüm sonuçlarını önceden tanımlanan limitlerle karşılaştırabilir.

Böylece cihaz:

PASS

veya

FAIL

sonucu üretebilir.

Bu özellikle seri üretimde test süresini azaltır.

Ancak limitlerin doğru tanımlanması kritik öneme sahiptir.

Test cihazının otomatik PASS vermesi ancak girilen sınırların ve test metodunun ilgili ürün için doğru olması halinde anlamlıdır.

Elektriksel Güvenlik Testlerinde İzlenebilirlik

Seri üretimde yalnızca test yapmak değil, hangi ürünün hangi sonuçları verdiğinin kaydedilmesi de önemlidir.

Profesyonel sistemlerde;

• seri numarası,
• barkod,
• test tarihi,
• operatör,
• ölçüm sonuçları,
• PASS/FAIL durumu

kayıt altına alınabilir.

Bu veriler kalite sistemi ve üretim izlenebilirliği açısından değerlidir.

Test Cihazının Kalibrasyonu Neden Önemlidir?

Elektriksel güvenlik test cihazının kendisi yanlış ölçüyorsa doğru PASS/FAIL değerlendirmesi yapmak mümkün değildir.

Bu nedenle güvenlik analizörlerinin ölçüm performansının uygun kalibrasyon sistemiyle takip edilmesi önemlidir.

TestOne, elektriksel güvenlik test cihazı (LVD) ve PAT test cihazı kalibrasyonlarını kalibrasyon hizmetleri arasında açıkça listelemektedir.

TestOne’un daha güncel kalibrasyon rehberinde de elektriksel güvenlik test cihazları kalibrasyona ihtiyaç duyabilecek ölçüm ekipmanları arasında belirtilmektedir.

Elektriksel Güvenlik Test Cihazı Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Doğru cihaz seçiminde ilk soru maksimum test gerilimi değil, hangi ürünlerin hangi standarda göre test edileceğidir.

PE / Ground Bond Akımı

Makine ve pano uygulamalarında yüksek akımlı koruyucu iletken testi gerekiyorsa cihazın uygun test akımını sağlaması gerekir.

AC/DC Hipot

İlgili standart AC veya DC dielektrik dayanım testi gerektiriyorsa cihaz buna uygun olmalıdır.

İzolasyon Direnci

Gerekli test gerilimleri ve direnç ölçüm aralığı kontrol edilmelidir.

Kaçak Akım Yöntemleri

Cihazın yalnızca tek bir leakage ölçümü yerine ihtiyaç duyulan kaçak akım yöntemlerini desteklediği doğrulanmalıdır.

Otomatik Test Dizileri

Seri üretim için Auto Sequence özelliği büyük avantaj sağlar.

Hafıza

Sonuçların cihaz üzerinde saklanması saha ve üretim testlerinde faydalıdır.

Barkod Desteği

Ürün seri numarasıyla test sonuçlarının eşleştirilmesini kolaylaştırır.

Yazılım ve Raporlama

Test sonuçlarının bilgisayara aktarılması, saklanması ve raporlanması kalite süreçlerini kolaylaştırır.

Otomasyon

Üretim hattında kullanılacaksa PLC ve harici kontrol seçenekleri değerlendirilmelidir.

Metrel MI 3394 CE MultiTesterXA

TestOne portföyünde elektrikli makine ve pano testleri için öne çıkan sistemlerden biri Metrel MI 3394 CE MultiTesterXA‘dır.

TestOne’un güncel ürün bilgilerinde cihaz:

• 5,1 kV AC Hipot,
• 6 kV DC Hipot,
• 25 A süreklilik,
• kaçak akım analizleri

sunabilen profesyonel makine ve pano CE test sistemi olarak tanımlanmaktadır.

Bu yapı sayesinde farklı elektriksel güvenlik ölçümlerinin tek platformda gerçekleştirilmesi mümkündür.

Metrel MI 3325 MultiServicerXD

TestOne’un güncel site haritasında Metrel MI 3325 MultiServicerXD, elektriksel güvenlik, CE, makine ve pano güvenlik test cihazı olarak yer almaktadır.

Bu tip çok fonksiyonlu sistemler özellikle farklı elektrikli ekipmanların bakım ve güvenlik kontrollerini gerçekleştiren servis ekipleri açısından değerlendirilebilir.

PAT Test Cihazları

Taşınabilir cihazların elektriksel güvenlik kontrolleri için TestOne portföyünde farklı Metrel sistemleri bulunmaktadır.

Bunlar arasında:

MI 3311 GammaGT

MI 3309 BT DeltaGT

MI 3340 AlphaEE XA

MI 3365 OmegaEE XD

gibi modeller bulunmaktadır.

TestOne’un ürün açıklamalarında bu sistemler otomatik test senaryoları, PAT ve farklı elektriksel güvenlik testleriyle ilişkilendirilmektedir.

Medikal Elektriksel Güvenlik Testleri

Medikal elektrikli cihazlarda güvenlik testleri ayrıca özel önem taşır.

Medikal cihazların kullanıcı dışında hasta ile elektriksel bağlantı oluşturabilen uygulanan parçaları bulunabilir.

Bu nedenle genel PAT cihazları ile medikal güvenlik analizörlerinin test kapsamı aynı değildir.

TestOne portföyündeki Metrel MI 6601 MediTest, IEC 60601-1 kapsamında hasta, yardımcı, toprak ve dokunma kaçak akımları ile IEC 62353 kapsamında farklı kaçak akım yöntemlerini desteklemektedir.

Ayrıca MI 3365 M OmegaEE XD, IEC/EN 62353 ve IEC/EN 60601 uygulamalarına yönelik medikal testleri PAT ve elektriksel güvenlik fonksiyonlarıyla birleştiren sistem olarak sunulmaktadır.

Elektriksel Güvenlik Testlerinde Bütünsel Yaklaşım

Elektrikli bir ürünün güvenliğini tek bir direnç veya kaçak akım değeriyle açıklamak mümkün değildir.

Her test farklı bir soruya cevap verir:

PE / Ground Bond → Koruyucu topraklama yolu güvenilir mi?

İzolasyon direnci → İzolasyonun elektriksel direnci yeterli mi?

Hipot → İzolasyon belirlenen yüksek gerilim zorlanmasına dayanıyor mu?

Kaçak akım → İstenmeyen elektriksel yollardan ne kadar akım geçiyor?

Fonksiyon testi → Ürün çalışma koşullarında beklenen davranışı gösteriyor mu?

Bu nedenle profesyonel elektriksel güvenlik doğrulaması:

doğru standart + doğru test yöntemi + doğru limitler + kalibre edilmiş test cihazı + kayıt ve izlenebilirlik

bütünlüğü içerisinde değerlendirilmelidir.

Elektriksel güvenlik analizörü bu sürecin merkezindeki ölçüm aracıdır; ancak hangi testlerin uygulanacağı ve sonuçların hangi kriterlere göre değerlendirileceği test edilen ürünün yapısına ve ilgili standartlara göre belirlenmelidir.