Medikal Cihaz Elektriksel Güvenlik Testi Nedir? IEC 60601 ve IEC 62353 Rehberi
Medikal cihaz elektriksel güvenlik testi; koruyucu iletken direnci, izolasyon, toprak ve dokunma akımlarının yanında hasta kaçak ve hasta yardımcı akımlarının değerlendirilmesini sağlar. Bu rehberde IEC 60601 ve IEC 62353 arasındaki farkı, uygulanan parçaları, periyodik test yönetimini ve doğru medikal güvenlik analizörü seçim kriterlerini inceliyoruz.
Hasta ile elektriksel temas kurabilen bir medikal cihazın yalnızca çalışıyor olması yeterli değildir. Koruyucu toprak bağlantısındaki zayıflık, izolasyon problemi veya normalden yüksek kaçak akım; kullanıcı ve hasta açısından ciddi elektriksel risk oluşturabilir.
Bu nedenle hasta monitörü, infüzyon pompası, elektrokardiyografi cihazı ve benzeri elektrikli medikal ekipmanlarda elektriksel güvenlik testleri uygulanır.
TestOne’un medikal elektriksel güvenlik test cihazları grubunda bu amaçla IEC/EN 60601 ve IEC/EN 62353 testlerini destekleyen profesyonel çözümler bulunmaktadır.
Medikal Elektriksel Güvenlik Testi Nedir?
Medikal elektriksel güvenlik testi, cihazın elektriksel koruma yapısının ve kaçak akımlarının belirlenen test koşullarında değerlendirilmesidir.
Test kapsamına cihaz tipine göre şu kontroller girebilir:
- koruyucu iletken direnci,
- izolasyon direnci,
- toprak kaçak akımı,
- dokunma akımı,
- hasta kaçak akımı,
- hasta yardımcı akımı,
- cihaz kaçak akımı,
- uygulanan parça kaçak akımı,
- fonksiyonel kontrol.
Bütün medikal cihazlara aynı test dizisi uygulanmaz. Cihazın koruma sınıfı, hasta bağlantıları ve üretici tarafından belirlenen test prosedürü dikkate alınmalıdır.
IEC 60601 ile IEC 62353 Arasındaki Fark Nedir?
Medikal elektriksel güvenlikte sık karşılaşılan iki standart IEC 60601 ve IEC 62353’tür.
IEC 60601 ailesi, elektrikli medikal ekipmanın temel güvenlik ve performans gereksinimleriyle ilişkilidir. Özellikle ürün geliştirme, üretim ve uygunluk değerlendirmelerinde önem taşır.
IEC 62353 ise kullanım sürecindeki medikal cihazların periyodik testleri ve bakım/onarım sonrası elektriksel güvenlik doğrulamalarında yaygın olarak kullanılır.
Bu nedenle biyomedikal servis ekibinin yaptığı periyodik kontrol ile üreticinin ürün geliştirme sırasında gerçekleştirdiği güvenlik testi aynı test senaryosu olmak zorunda değildir.
TestOne’daki Metrel MI 6601 MediTest, IEC/EN 60601 ve IEC/EN 62353 kapsamında farklı test konfigürasyonlarını destekleyen özel bir medikal güvenlik analizörüdür.
Koruyucu İletken Direnci Neden Ölçülür?
Class I yapıdaki medikal cihazlarda erişilebilir iletken bölümlerin koruyucu topraklama sistemine güvenilir biçimde bağlı olması gerekir.
PE bağlantısındaki yüksek direnç;
- gevşek terminal,
- hasarlı güç kablosu,
- oksitlenmiş bağlantı,
- mekanik aşınma
gibi problemlerin göstergesi olabilir.
MI 6601 ürün bilgisinde PE direnci testleri için 200 mA ve 25 A test seçenekleri bulunmaktadır.
Ancak test akımı rastgele seçilmemelidir. Kullanılacak yöntem ilgili cihazın sınıfına, standarda ve üretici prosedürüne uygun olmalıdır.
Hasta Kaçak Akımı Nedir?
Medikal cihazları sıradan elektrikli ekipmanlardan ayıran en önemli konulardan biri hasta bağlantılarıdır.
EKG elektrodu, hasta monitörü sensörü veya başka bir uygulanan parça doğrudan hasta ile elektriksel temas kurabilir. Bu nedenle hasta üzerinden geçebilecek çok küçük akımlar dahi ayrıca değerlendirilir.
Hasta kaçak akımı, belirli test koşullarında cihazdan uygulanan parçalara veya hasta bağlantılarına doğru oluşabilecek istenmeyen elektrik akımının ölçülmesidir.
Bu değerler genellikle mikroamper seviyelerinde değerlendirilir. Bu nedenle kullanılan test sisteminin düşük kaçak akımları yeterli çözünürlükle ölçebilmesi önemlidir.
MI 6601, TestOne ürün bilgilerine göre hasta, yardımcı, toprak ve dokunma kaçak akımlarını destekler ve kaçak akım ölçümünde 1 µA çözünürlük sunar.
Hasta Yardımcı Akımı Nedir?
Hasta yardımcı akımı, cihazın normal fonksiyonu sırasında hasta bağlantıları arasında akabilen ve doğrudan terapötik amaç taşımayan akımla ilişkilidir.
Bu nedenle “hasta bağlantısında akım bulunması her zaman arıza anlamına gelir” şeklinde basit bir yaklaşım doğru değildir.
Önemli olan;
- cihazın tasarımı,
- uygulanan parça tipi,
- test konfigürasyonu,
- ilgili kabul sınırı
ile birlikte değerlendirme yapılmasıdır.
Bu tür ölçümler standart multimetreyle gerçekleştirilen basit akım ölçümünden farklıdır. Medikal güvenlik analizörleri ilgili ölçüm ağlarını ve test senaryolarını oluşturmak üzere tasarlanır.
Toprak Kaçak, Dokunma Akımı ve Hasta Kaçağı Aynı mı?
Hayır.
Toprak Kaçak Akımı
Koruyucu topraklama iletkeninden akan kaçak akımla ilişkilidir.
Dokunma Akımı
Kullanıcının erişebileceği iletken bir bölüm üzerinden oluşabilecek akımın değerlendirilmesidir.
Hasta Kaçak Akımı
Hasta bağlantıları ve uygulanan parçalar üzerinden oluşabilecek akımlarla ilgilidir.
Bu nedenle test raporunda yalnızca “kaçak akım 0,1 mA” gibi bir değer yazılması yeterli değildir. Hangi kaçak akım türünün ölçüldüğü açıkça belirtilmelidir.
Uygulanan Parça Nedir?
Uygulanan parça, medikal cihazın normal kullanım sırasında hasta ile fiziksel temas eden ve cihazın fonksiyonuyla ilişkili bölümüdür.
Örnek olarak:
- EKG elektrotları,
- hasta sensörleri,
- belirli prob ve elektrotlar
verilebilir.
Bu parçaların elektriksel güvenlik değerlendirmesi cihazın diğer erişilebilir bölümlerinden farklı olabilir.
Profesyonel medikal güvenlik analizörlerinde bu nedenle birden fazla hasta bağlantısını aynı test sistemine bağlamak için özel girişler bulunabilir.
MI 6601’de 10 adet yapılandırılabilir test bağlantısı bulunmaktadır; bunlar farklı uygulanan parçaların ve bağlantı konfigürasyonlarının oluşturulmasına yardımcı olur.
İzolasyon Direnci Testi Her Medikal Cihaza Aynı Şekilde Yapılır mı?
Hayır.
İzolasyon direnci, medikal güvenlik testinin önemli parçalarından biridir ancak modern elektronik ekipmanların yapısı farklıdır.
Bazı cihazlarda belirli elektronik devrelerin yüksek DC test gerilimine uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle test gerilimi üretici dokümanı ve uygulanacak standarda göre belirlenmelidir.
MI 6601, 250 V ve 500 V DC izolasyon test gerilimi seçeneklerini desteklemektedir.
Buradaki seçeneklerin bulunması, bütün cihazlarda otomatik olarak 500 V uygulanması gerektiği anlamına gelmez.
Periyodik Medikal Cihaz Testi Nasıl Yönetilmeli?
Hastane veya biyomedikal servis ortamında yüzlerce hatta binlerce cihaz bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca test yapmak değil, sonuçları doğru ekipmanla ilişkilendirmek de önemlidir.
Her cihaz için en azından:
- cihaz kimliği,
- marka/model,
- seri numarası,
- bulunduğu bölüm,
- kullanılan test programı,
- ölçüm sonuçları,
- PASS/FAIL değerlendirmesi,
- test tarihi
saklanabilir.
Otomatik test sekansları aynı tür cihazların tutarlı biçimde kontrol edilmesini kolaylaştırır.
AUTOSEQUENCE Ne Sağlar?
AUTOSEQUENCE, daha önce tanımlanmış test adımlarının belirli sırayla otomatik uygulanmasını sağlar.
Örneğin bir cihaz tipi için;
görsel kontrol → PE testi → izolasyon → kaçak akım → fonksiyon kontrolü
gibi bir süreç tanımlanabilir.
Bu yapı çok sayıda aynı tip medikal ekipmanın bulunduğu hastane ve teknik servislerde operatörler arasındaki test farklılıklarının azaltılmasına yardımcı olabilir.
MI 6601 tam otomatik test sekanslarını desteklerken, daha geniş saha güvenlik uygulamalarına yönelik Metrel MI 3365 M OmegaEE XD de medikal testlerin yanında PAT, PRCD, RCD ve EVSE test fonksiyonlarını aynı platformda sunmaktadır.
MI 6601 ile MI 3365 M Arasındaki Temel Fark
İki cihaz da medikal elektriksel güvenlik testlerini desteklese de kullanım hedefleri farklılaşabilir.
MI 6601 MediTest, medikal cihaz güvenliğine daha özel bir platformdur. Hasta kaçak akımı, hasta yardımcı akımı ve çoklu uygulanan parça konfigürasyonları gibi kapsamlı IEC 60601/62353 testlerine odaklanır.
MI 3365 M OmegaEE XD ise medikal testlere ek olarak PAT, RCD, PRCD ve EVSE gibi daha geniş elektriksel güvenlik uygulamalarını tek cihazda birleştirir. Ayrıca QR/barkod/RFID entegrasyonu ve geniş kayıt altyapısıyla saha servis çalışmalarına yöneliktir.
Dolayısıyla seçimde “hangisi daha iyi?” yerine hangi cihazların ve hangi testlerin gerçekleştirileceği sorusu cevaplanmalıdır.
PAT Testi ile Medikal Güvenlik Testi Aynı mı?
Hayır.
PAT testinde de PE sürekliliği, izolasyon ve kaçak akım gibi ölçümler yapılabilir. Ancak medikal cihazlarda hasta bağlantıları ve uygulanan parçalar nedeniyle ek test senaryoları bulunur.
TestOne’daki PAT test cihazları genel elektrikli ekipman güvenlik kontrollerinden medikal fonksiyonları da destekleyen gelişmiş cihazlara kadar farklı çözümleri içerir.
Bu nedenle standart PAT cihazının otomatik olarak kapsamlı IEC 60601 medikal analizörü olduğu varsayılmamalıdır.
Medikal Güvenlik Test Cihazı Seçerken Nelere Bakılmalı?
Seçim yapılırken öncelikle test edilecek cihazların türleri belirlenmelidir.
Önemli kriterler şunlardır:
Desteklenen standartlar: IEC 60601 ve/veya IEC 62353 ihtiyacı.
Hasta bağlantıları: Uygulanan parça sayısı ve test konfigürasyonları.
Kaçak akım çözünürlüğü: Mikroamper seviyesindeki ölçümler için önemlidir.
PE test akımı: Koruyucu iletken test gereksinimleriyle uyumlu olmalıdır.
Otomatik test: Çok sayıda cihaz test ediliyorsa zaman ve standardizasyon avantajı sağlar.
Barkod/QR desteği: Cihaz kimliği ile test sonucunu ilişkilendirmeyi kolaylaştırır.
Raporlama: Periyodik bakım ve kalite sistemi açısından test geçmişinin saklanmasını sağlar.
Güvenlik ve Test Sorumluluğu
Medikal elektriksel güvenlik testinde yanlış bağlantı veya yanlış test sekansı, ölçüm sonucunu geçersiz hale getirebilir ve cihazın kendisine zarar verebilir.
Bu nedenle testler;
- uygun eğitim almış biyomedikal veya teknik personel tarafından,
- cihaz üreticisinin servis dokümanları dikkate alınarak,
- ilgili standarda uygun test konfigürasyonu seçilerek
gerçekleştirilmelidir.
PASS sonucu da tek başına cihazın klinik fonksiyonlarının doğru olduğunu göstermez. Elektriksel güvenlik kontrolü ile medikal cihazın fonksiyonel veya performans testi farklı değerlendirmelerdir.
Sonuç
Medikal cihaz elektriksel güvenlik testi, hasta ve kullanıcıya yönelik elektriksel risklerin kontrol edilmesi için uygulanan özel bir test sürecidir.
Standart elektrikli cihaz kontrollerinden farklı olarak hasta kaçak akımı, hasta yardımcı akımı ve uygulanan parçalar gibi ek parametreler değerlendirilir.
Doğru test sistemi seçiminde IEC 60601 / IEC 62353 desteği, kaçak akım çözünürlüğü, hasta bağlantı sayısı, PE test kapasitesi ve otomatik raporlama özellikleri birlikte ele alınmalıdır.
