Güç transformatörlerinde kullanılan izolasyon yağı, transformatörün elektriksel izolasyon ve soğutma sisteminin önemli parçalarından biridir.

Yağın görünümü temiz olsa bile içerisinde belirli miktarda çözünmüş su bulunabilir. Ayrıca nem yalnızca yağda değil, transformatörün selüloz esaslı katı izolasyonunda da bulunabilir.

Bu nedenle transformatör bakımında önemli sorulardan biri:

“Yağın içerisinde ne kadar su var?”

sorusudur.

Trafo yağında nem miktarının artması;

• dielektrik performans,
• izolasyon yaşlanması,
• yağın delinme gerilimi,
• selüloz izolasyonunun ömrü

üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir.

Bu rehberde trafo yağında nem ölçümü nedir, ppm ne anlama gelir, relative saturation nedir, dew point ile yağ nemi arasındaki fark nedir, sıcaklık neden kritik öneme sahiptir ve profesyonel nem ölçüm cihazı seçerken nelere dikkat edilmelidir? sorularını ayrıntılı olarak inceliyoruz.

Trafo Yağında Nem Nedir?

Transformatör izolasyon sistemindeki su farklı formlarda bulunabilir.

Genel olarak;

• yağ içerisinde çözünmüş su,
• serbest su,
• emülsifiye su,
• kağıt izolasyon içerisinde tutulan nem

olarak düşünülebilir.

Bunların elektriksel ve fiziksel davranışları aynı değildir.

Özellikle güç transformatörlerinde toplam nem durumu yalnızca yağdaki tek bir ppm ölçümünden ibaret değildir.

Yağ ve katı izolasyon arasında sıcaklığa bağlı bir nem dengesi oluşabilir.

Bu nedenle sonuçların transformatör sıcaklığıyla birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Trafo Yağında Nem Neden Oluşur?

Nem transformatör izolasyon sistemine farklı yollarla girebilir.

Başlıca nedenler:

• atmosferden nem girişi,
• conta ve sızdırmazlık problemleri,
• nefeslik sistemi üzerinden nem girişi,
• bakım sırasında açıkta kalma,
• yeni yağ dolumu sırasında kontaminasyon,
• selüloz izolasyonundan yağa geçen su,
• izolasyonun yaşlanma reaksiyonlarıdır.

Transformatör tamamen kapalı görünse bile yıllar içerisinde izolasyon sisteminin nem dengesi değişebilir.

ppm Nedir?

Trafo yağındaki su miktarı çoğunlukla:

ppm – parts per million

birimiyle ifade edilir.

Basit anlamıyla ppm, yağ içerisindeki çok düşük su konsantrasyonunu ifade eder.

Örneğin:

10 ppm

ile:

50 ppm

aynı nem seviyesi değildir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Aynı ppm değeri farklı yağ türlerinde ve farklı sıcaklıklarda aynı risk seviyesini ifade etmeyebilir.

Bu nedenle ppm tek başına yorumlanmamalıdır.

ppm ile mg/kg Aynı mıdır?

Trafo yağı su analizlerinde ppm değeri pratikte çoğunlukla kütle bazlı çok düşük konsantrasyonu belirtmek için kullanılır.

Bu nedenle birçok uygulamada:

ppm ≈ mg/kg

şeklinde ifade edilir.

Ancak raporlama yapılırken ölçüm cihazının ve kullanılan yöntemin tanımladığı birim dikkate alınmalıdır.

Relative Saturation Nedir?

Relative Saturation:

Bağıl Doygunluk

olarak düşünülebilir.

Bu değer yağın o sıcaklıkta tutabileceği maksimum çözünmüş su miktarına ne kadar yaklaşıldığını gösterir.

Genellikle:

%RS

olarak ifade edilir.

Örneğin yağın mutlak su miktarı aynı kalsa bile sıcaklık değiştiğinde relative saturation değişebilir.

Bu nedenle transformatör yağı nem analizinde hem:

ppm

hem de:

relative saturation

yararlı bilgiler sağlar.

Neden Sıcaklık Çok Önemlidir?

Yağın su çözme kapasitesi sıcaklığa bağlıdır.

Sıcak yağ genellikle soğuk yağa göre daha fazla suyu çözünmüş halde tutabilir.

Bu nedenle transformatör çalışırken sıcaklık yükseldiğinde katı izolasyon içerisindeki suyun bir bölümü yağa geçebilir.

Transformatör soğuduğunda ise yağın su tutma kapasitesi azalabilir.

Bu durum aynı transformatörde farklı sıcaklıklarda alınan numunelerin farklı ppm değerleri göstermesine neden olabilir.

Dolayısıyla nem trendi takip edilirken:

ppm + yağ sıcaklığı

birlikte kayıt altına alınmalıdır.

Yağ Soğuduğunda Ne Olur?

Yağ sıcaklığı düştüğünde çözünmüş su taşıma kapasitesi azalır.

Eğer yağ içerisindeki su miktarı doygunluk seviyesine yaklaşırsa su;

• emülsifiye,
• mikro damlacık,
• serbest su

haline geçebilir.

Serbest su elektriksel izolasyon açısından özellikle istenmeyen bir durumdur.

Bu nedenle yalnızca sıcak transformatörde ölçülen düşük relative saturation sonucuna bakmak yeterli olmayabilir.

Trafo Yağında Nem Neden Tehlikelidir?

Su transformatör izolasyon sistemini birden fazla şekilde etkileyebilir.

Başlıca etkiler:

• dielektrik dayanımın düşmesi,
• izolasyon kağıdının yaşlanmasının hızlanması,
• kısmi deşarj riskinin artması,
• yağın elektriksel özelliklerinin kötüleşmesi,
• yüksek sıcaklık altında izolasyon ömrünün azalmasıdır.

Özellikle kağıt izolasyon içerisindeki nem transformatör ömrü açısından önemlidir.

Nem ile BDV Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

BDV:

Breakdown Voltage – Delinme Gerilimi

yağın elektriksel delinme dayanımını gösterir.

Yağ içerisindeki su miktarının artması özellikle partiküllerle birlikte olduğunda BDV’nin düşmesine katkıda bulunabilir.

Ancak:

nem ölçümü ile BDV testi aynı şey değildir.

BDV yağın elektriksel dayanımını test eder.

Nem ölçümü ise yağdaki su miktarını değerlendirir.

Örneğin iki yağ numunesinin BDV değeri benzer olsa bile nem seviyeleri farklı olabilir.

Bu nedenle her iki ölçüm birbirini tamamlar.

BDV Yüksekse Yağda Nem Yok mudur?

Hayır.

Yüksek BDV sonucu yağda hiç su bulunmadığını kanıtlamaz.

Yağ içerisinde çözünmüş halde belirli miktarda nem olabilir ancak yağ henüz yüksek bir delinme gerilimine sahip olabilir.

Ayrıca BDV;

• partikül,
• hava kabarcığı,
• elektrot koşulları,
• numune alma yöntemi

gibi faktörlerden de etkilenir.

Bu nedenle yağ durumu tek testle değerlendirilmemelidir.

Nem ile DGA Aynı Analiz midir?

Hayır.

DGA:

Dissolved Gas Analysis – Çözünmüş Gaz Analizi

transformatör yağındaki belirli gazları analiz eder.

Bu gazlar;

• aşırı ısınma,
• ark,
• elektriksel boşalma,
• izolasyon bozulması

gibi bazı arıza mekanizmaları hakkında bilgi sağlayabilir.

Nem ölçümü ise doğrudan su miktarına odaklanır.

Dolayısıyla:

DGA → Gaz kaynaklı diagnostik bilgi

Moisture in Oil → İzolasyon sistemindeki nem durumu

olarak ayrılabilir.

Trafo Yağında Nem Nasıl Ölçülür?

Yağdaki su miktarı farklı yöntemlerle ölçülebilir.

Başlıca yaklaşımlar:

• laboratuvar numune analizi,
• taşınabilir saha sensörleri,
• online nem sensörleri

olarak sınıflandırılabilir.

Laboratuvar analizinde yağ numunesi alınarak kimyasal yöntemlerle su içeriği belirlenebilir.

Saha sistemlerinde ise sensör doğrudan yağ dolaşım hattına veya transformatör valfine bağlanabilir.

TestOne’daki Doble DOMINO USS, transformatör valfine veya diğer yağ dolu elektrik ekipmanlarına bağlanarak yağdaki su miktarını gerçek zamanlı ölçmek amacıyla geliştirilmiştir.

Karl Fischer Yöntemi Nedir?

Trafo yağındaki su miktarının laboratuvar ortamında belirlenmesinde yaygın yöntemlerden biri Karl Fischer titrasyonudur.

Bu yöntem özellikle düşük su konsantrasyonlarının ölçümünde kullanılabilir.

Ancak saha uygulamalarında numune alma, taşıma ve laboratuvara ulaştırma süresi operasyonel dezavantaj oluşturabilir.

Bu nedenle gerçek zamanlı sensör sistemleri saha bakım ekipleri açısından önemli avantaj sağlayabilir.

Saha Nem Sensörünün Avantajı Nedir?

Taşınabilir gerçek zamanlı ölçüm sistemlerinin önemli avantajlarından biri numunenin laboratuvara taşınmasını beklemeden ölçüm yapılabilmesidir.

Böylece bakım ekibi sahada;

• mevcut nem seviyesini,
• treatment öncesi durumu,
• treatment sonrası durumu,
• yağ dolum sürecini

takip edebilir.

Gerçek zamanlı trend, tek bir numune sonucundan daha fazla proses bilgisi sağlayabilir.

Numune Alma Hataları Nem Sonucunu Etkiler mi?

Evet.

Trafo yağında su miktarı çok düşük seviyelerde ölçüldüğü için numune alma hataları sonucu ciddi şekilde etkileyebilir.

Örneğin:

• nemli numune şişesi,
• ortam havasıyla uzun temas,
• kirli numune valfi,
• yoğuşma,
• yanlış kapatma

numuneye ilave nem kazandırabilir.

Bu nedenle gerçek transformatör durumunu temsil etmeyen yüksek sonuç elde edilebilir.

Gerçek Zamanlı Ölçüm Neden Avantajlıdır?

Sensör doğrudan yağ hattına bağlandığında yağın sahadaki gerçek durumunun sürekli veya anlık olarak değerlendirilmesi mümkün olur.

Bu yaklaşım;

• numune kabı hatasını azaltabilir,
• treatment prosesini izlemeyi kolaylaştırabilir,
• hızlı bakım kararlarını destekleyebilir.

Doble DOMINO USS doğrudan trafo valfine bağlanabilmekte ve yağdaki su seviyesini gerçek zamanlı olarak ölçebilmektedir.

Dew Point Nedir?

Dew Point:

Çiğ Noktası

anlamına gelir.

Bir gazın içerisindeki su buharının yoğuşmaya başlayacağı sıcaklığı ifade eder.

Dew point özellikle;

• kuru hava,
• azot,
• vakum prosesleri,
• transformatör tank atmosferi

gibi gaz ortamlarının nem durumunun değerlendirilmesinde kullanılır.

Bu nedenle:

Water in Oil

ile:

Dew Point

aynı ölçüm değildir.

Birincisi yağdaki suyu, ikincisi gaz içerisindeki nemi değerlendirir.

Transformatör Montajında Dew Point Neden Ölçülür?

Büyük transformatörlerin taşıma ve montaj süreçlerinde tankın içerisinde;

• kuru hava,
• azot,
• başka inert gazlar

bulunabilir.

Bu ortamın yeterince kuru olup olmadığını değerlendirmek için dew point ölçümü kullanılabilir.

Düşük dew point, gaz içerisindeki su buharı miktarının düşük olduğunu gösterir.

Doble DOMINO USS dokümanında cihazın transformatör montajı sırasında;

• tank iç atmosferi,
• vakum,
• kuru hava,
• azot ve diğer inert gazların

dew point değerlerini izlemek için kullanılabileceği belirtilmektedir.

Yağ Dolum Sürecinde Nem Nasıl İzlenir?

Yeni veya bakımı yapılmış bir güç transformatörüne yağ doldurulurken oil treatment sisteminin giriş ve çıkışındaki nem seviyesi takip edilebilir.

Örneğin:

Treatment giriş yağı → nem ölçümü

Vakumlu treatment

Treatment çıkış yağı → nem ölçümü

şeklinde proses izlenebilir.

Bu sayede sistemin kurutma performansı gerçek zamanlı olarak değerlendirilebilir.

Doble, DOMINO USS’nin yağ dolum prosesinde işleme sisteminin giriş ve çıkış yağının izlenmesi için kullanılabileceğini belirtmektedir.

Trafo Yağı Filtrasyonu Nem Miktarını Düşürür mü?

Standart mekanik filtrasyon esas olarak partikülleri giderir.

Yağın içerisindeki çözünmüş suyu etkili biçimde azaltmak için genellikle:

vakumlu dehydration / oil treatment

sistemleri kullanılır.

Bu nedenle önceki yazımızdaki ayrım önemlidir:

Filtre → partikül

Vakumlu treatment → nem + gaz + partikül

olarak düşünülebilir.

Modern trafo yağı treatment sistemlerinde bu işlemler aynı sistem içerisinde birleştirilebilir.

Nem Ölçümü Treatment Prosesinde Nasıl Kullanılır?

Yağ kurutma işlemi sırasında nem sensörü prosesin başarısını takip etmek için kullanılabilir.

Örneğin:

Başlangıç → yüksek nem

1. çevrim → düşüş

2. çevrim → daha düşük nem

şeklinde trend görülebilir.

Bu sayede yalnızca belirli bir süre boyunca cihaz çalıştırmak yerine gerçek ölçüm verisine göre proses değerlendirmesi yapılabilir.

Tek Bir ppm Değeri Yeterli midir?

Genellikle hayır.

Tek ölçüm mevcut durum hakkında bilgi verir ancak trend çok daha değerlidir.

Örneğin:

15 ppm → 16 ppm → 17 ppm

ile

15 ppm → 25 ppm → 40 ppm

aynı bakım anlamına gelmez.

İkinci durumda hızlı bir artış trendi vardır.

Bu nedenle nem seviyesi mümkün olduğunca:

• tarih,
• sıcaklık,
• yük durumu,
• yağ türü

ile birlikte kayıt altına alınmalıdır.

ppm Artış Hızı Neden Önemlidir?

Bir transformatörde mutlak su miktarı kadar değişim hızı da diagnostik açıdan önemli olabilir.

Nem seviyesi kısa sürede yükseliyorsa;

• conta problemi,
• nefeslik sorunu,
• bakım sonrası nem girişi,
• yağ işleme problemi

gibi olası nedenler incelenebilir.

Ancak tek başına nem trendinden kesin arıza teşhisi yapılmamalıdır.

Diğer test sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Mineral Yağ ve Esterde Aynı ppm Değeri Aynı Anlama mı Gelir?

Hayır.

Farklı izolasyon sıvılarının su çözme kapasitesi önemli ölçüde değişebilir.

Özellikle ester bazlı sıvılar mineral yağa göre daha fazla su çözebilir.

Bu nedenle aynı:

50 ppm

değeri mineral yağ ile doğal ester sıvısında aynı relative saturation seviyesini ifade etmeyebilir.

Bu nedenle cihazın kullanılacak yağ türünü desteklemesi önemlidir.

Doble DOMINO USS; yeni ve işletmedeki mineral transformatör yağının yanında çok yaşlanmış mineral yağ, silikon yağ ve doğal ester dielektrik sıvıları analiz edebilecek şekilde sunulmaktadır.

Yaşlanmış Yağda Nem Ölçümü

Yağın kimyasal yapısı yaşlandıkça su çözme davranışı değişebilir.

Bu nedenle çok yaşlanmış yağlarda kullanılan sensörün yağın kimyasal özelliklerinden etkilenmemesi önemlidir.

DOMINO USS dokümanında sistemin 0,18 mg KOH/g üzerinde asitlik değerine sahip çok yaşlanmış transformatör yağlarında da kullanılabildiği belirtilmektedir.

Bu özellik özellikle uzun yıllardır işletmede bulunan güç transformatörlerinin saha analizinde önemlidir.

Nem ile Selüloz İzolasyon Arasındaki İlişki

Güç transformatörlerinde izolasyon yağı dışında;

• kağıt,
• prespan,
• selüloz bazlı malzemeler

de kullanılır.

Selüloz higroskopiktir, yani suyu tutma eğilimindedir.

Transformatördeki nemin önemli bölümü katı izolasyonda bulunabilir.

Yağ sıcaklığı değiştikçe su;

kağıt ↔ yağ

arasında hareket edebilir.

Bu nedenle yağ ppm değeri, selüloz izolasyonunun nem durumunun değerlendirilmesinde dolaylı bilgi sağlayabilir ancak doğrudan kağıt nem yüzdesi ölçümü değildir.

Kağıt İzolasyonda Nem Neden Tehlikelidir?

Selüloz izolasyonunda yüksek nem;

• mekanik yaşlanmanın hızlanmasına,
• dielektrik dayanımın azalmasına,
• yüksek sıcaklıklarda ömrün kısalmasına

katkıda bulunabilir.

Bu nedenle transformatör ömür yönetiminde izolasyon sisteminin kuruluğu kritik konulardan biridir.

Özellikle büyük güç transformatörlerinde yağ nem trendi bu açıdan yakından izlenebilir.

Transformatör Yeni Kurulduğunda Nem Ölçümü Yapılır mı?

Evet.

Yeni kurulum sırasında nem kontrolü özellikle önemlidir.

Taşıma ve montaj sürecinde transformatör;

• atmosfere açılabilir,
• kuru hava altında tutulabilir,
• azot atmosferinde taşınabilir,
• vakum altında hazırlanabilir.

Bu süreçlerde ortamın nem seviyesi ve dew point değeri izlenebilir.

Yağ dolumu sırasında da giriş ve çıkış yağı kontrol edilebilir.

Vakum Prosesi ile Dew Point İlişkisi

Transformatör tankının vakumlanması sırasında amaçlardan biri sistem içerisindeki nem ve gazların uzaklaştırılmasıdır.

Dew point ölçümü proses sırasında kullanılan;

• kuru hava,
• azot,
• inert gaz

kalitesinin kontrolüne yardımcı olabilir.

Doble DOMINO USS hem water-in-oil hem de water-in-gas / dew point sensörleriyle yapılandırılabilir.

Oil Vapor Sensörü Etkiler mi?

Trafo bakım sahalarında gaz ve nem sensörleri yağ buharına maruz kalabilir.

Bu durum bazı ölçüm sistemlerinde sorun oluşturabilir.

Doble DOMINO USS ürün dokümanında kullanılan sensörün oil vapor etkisine karşı bağışıklığı özellikle belirtilmektedir.

Bu özellik transformatör vanasına doğrudan bağlı saha ölçümlerinde avantaj sağlayabilir.

Nem Ölçümü Online DGA’nın Yerini Tutar mı?

Hayır.

Nem sensörü ve online DGA farklı bilgileri izler.

Nem ölçümü:

su miktarı / relative saturation

üzerine odaklanır.

DGA ise:

• hidrojen,
• asetilen,
• metan,
• etilen,
• karbonmonoksit

gibi gazları analiz ederek farklı termal ve elektriksel arıza mekanizmaları hakkında bilgi sağlayabilir.

Büyük kritik transformatörlerde iki izleme yöntemi birlikte kullanılabilir.

Nem ile Tan Delta Arasındaki İlişki

İzolasyon sistemindeki nem artışı dielektrik kayıpların değişmesine katkıda bulunabilir.

Bu nedenle transformatör diagnostiklerinde;

yağ nemi

ve

Tan Delta / Power Factor

farklı açılardan izolasyon durumunu değerlendirebilir.

Ancak doğrudan:

yüksek Tan Delta = yüksek nem

sonucu çıkarılmamalıdır.

Dielektrik kayıp birçok faktörden etkilenebilir.

Nem ile Furan Analizi Aynı Şey midir?

Hayır.

Furan analizi selüloz izolasyonunun yaşlanması sonucu oluşan bazı bileşiklerin yağ içerisindeki miktarının incelenmesine dayanır.

Nem ise izolasyon içerisindeki su durumuyla ilgilidir.

İki parametre de kağıt izolasyon ömrüyle ilişkili olabilir ancak ölçtükleri fiziksel/kimyasal büyüklükler farklıdır.

Nem Ölçümünde Trend Analizi Nasıl Yapılır?

Profesyonel trend kaydı yapılırken her ölçümle birlikte mümkünse;

• tarih ve saat,
• yağ sıcaklığı,
• ortam sıcaklığı,
• transformatör yükü,
• ppm değeri,
• relative saturation

kaydedilmelidir.

Örneğin:

Tarih	Yağ Sıcaklığı	Nem
Nisan	42 °C	12 ppm
Haziran	48 °C	14 ppm
Ağustos	50 °C	15 ppm

gibi bir trend, tek bir ölçümden daha anlamlıdır.

Ancak sıcaklık farklarının ppm sonucunu etkileyebileceği unutulmamalıdır.

Trafo Yağı Nem Değeri Kaç ppm Olmalı?

Bu soruya bütün transformatörler için geçerli tek bir değer vermek doğru değildir.

Kabul seviyesi;

• yağın türüne,
• transformatör gerilim sınıfına,
• işletme yaşına,
• sıcaklığa,
• kullanılan bakım standardına

bağlı olabilir.

Bu nedenle:

“20 ppm’in altı her zaman iyidir.”

gibi genelleştirmeler yapılmamalıdır.

Ölçüm sonucu ilgili transformatör ve bakım standardı kapsamında değerlendirilmelidir.

Nem Ölçüm Cihazı Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Profesyonel bir trafo yağı nem ölçüm cihazı seçerken birkaç kriter birlikte değerlendirilmelidir.

Gerçek Zamanlı Ölçüm

Saha bakımında anlık ve sürekli ölçüm büyük avantaj sağlayabilir.

ppm Ölçümü

Yağdaki su miktarının doğrudan ppm olarak görüntülenmesi faydalıdır.

Relative Saturation

%RS takibi sıcaklık değişimlerinin yorumlanmasını kolaylaştırabilir.

Yağ Türü Uyumluluğu

Cihaz;

• mineral yağ,
• ester,
• silikon yağ

gibi kullanılacak izolasyon sıvılarıyla uyumlu olmalıdır.

Sıcaklık Ölçümü

Nem verilerinin doğru yorumlanması için yağ sıcaklığının bilinmesi önemlidir.

Dew Point

Transformatör montajı ve gaz ortamı analizi yapılacaksa dew point ölçümü avantaj sağlar.

Taşınabilirlik

Trafo merkezleri arasında kullanılacak cihazın bataryalı ve saha tipi olması önemlidir.

Doğrudan Valf Bağlantısı

Numune şişesi yerine transformatör vanasına doğrudan bağlanabilmesi numune kaynaklı hataları azaltabilir.

Doble DOMINO USS Nedir?

TestOne’un güncel trafo test cihazları portföyünde bulunan Doble DOMINO USS – Ultimate Sampling System, taşınabilir bir water-in-oil ve dew point analizörüdür.

Cihaz transformatör valfine veya diğer yağ dolu elektrik ekipmanlarına hızlı biçimde bağlanarak gerçek zamanlı ölçüm yapabilir.

Doble teknik dokümanına göre sistem:

• yağdaki su miktarı ölçümü,
• gaz dew point ölçümü,
• AC veya bataryalı çalışma,
• yeni ve işletmedeki transformatör yağı analizi,
• çok yaşlanmış yağ analizi,
• silikon yağ,
• doğal ester analizi

için yapılandırılabilmektedir.

DOMINO USS ile Trafo Montajının İzlenmesi

DOMINO USS’nin dikkat çekici kullanım alanlarından biri yeni trafo kurulumu ve yağ dolum süreçleridir.

Sistem;

• gelen transformatörün tank iç atmosferini,
• vakum sürecini,
• kuru havayı,
• azotu,
• diğer inert gazları

dew point açısından izleyebilir.

Ayrıca oil treatment trailer’ından gelen ve transformatörden çıkan yağın nem durumunun karşılaştırılması için de kullanılabilir.

Bu sayede yağ dolum ve kurutma işlemi yalnızca süreye göre değil ölçüm verisine göre takip edilebilir.

DOMINO USS’nin Modüler Yapısı

Doble sistemi ihtiyaca göre farklı sensörlerle yapılandırılabilir.

Kullanıcı:

yalnızca water-in-oil sensörü

veya

yalnızca dew point sensörü

ile başlayabilir.

İhtiyaca göre iki fonksiyon aynı sistemde birleştirilebilir.

Bu yaklaşım yalnızca rutin yağ nem ölçümü yapan ekiplerle kapsamlı trafo montaj/değerlendirme ekiplerinin aynı platformu farklı şekilde kullanabilmesine olanak sağlar.

Nem Ölçümü ile Trafo Yağı Treatment Arasındaki Doğal Bağlantı

Trafo yağı nem ölçümü yalnızca diagnostik amaçla kullanılmaz.

Oil treatment prosesinin kontrolünde de çok değerlidir.

İdeal bakım akışı şu şekilde düşünülebilir:

Nem ölçümü → Treatment ihtiyacının değerlendirilmesi → Vakumlu dehydration → Çıkış neminin ölçülmesi → Trend takibi

Bu nedenle daha önce ele aldığımız Trafo Yağı Filtrasyonu ve Rejenerasyonu konusu ile yağ nem ölçümü doğrudan ilişkilidir.

Nem Ölçümü ile BDV Testinin Birlikte Kullanılması

Trafo yağının elektriksel durumu değerlendirilirken iki test güçlü bir kombinasyon oluşturur:

BDV → Yağın delinme dayanımı

Nem → Yağın içerdiği su miktarı

Örneğin treatment öncesinde:

BDV düşük + nem yüksek

ve treatment sonrasında:

BDV yükselmiş + nem düşmüş

görülmesi bakım prosesinin etkili olduğuna ilişkin destekleyici veri sağlayabilir.

Ancak sonuçlar her zaman ilgili yağ standardı ve bakım kriterleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Transformatör Yağı Bakımında Bütünsel Yaklaşım

Güç transformatörünün yalnızca bir yağ parametresine göre değerlendirilmesi doğru değildir.

Farklı testler farklı sorulara cevap verir:

Nem → Yağın su içeriği ne durumda?

BDV → Yağın elektriksel delinme dayanımı nasıl?

DGA → Arıza kaynaklı gazlar oluşuyor mu?

Asitlik → Yağ kimyasal olarak yaşlanıyor mu?

Tan Delta → Dielektrik kayıplar nasıl?

Partikül analizi → Fiziksel kirlenme ne seviyede?

Bu nedenle kapsamlı trafo bakımında sonuçlar birlikte değerlendirilir.

Özellikle yağ neminin trend halinde izlenmesi, izolasyon sisteminin kuruluğunu korumak ve oil treatment ihtiyacını zamanında belirlemek açısından değerli bilgi sağlar.

Sonuç

Trafo yağında nem ölçümü, güç transformatörlerinin izolasyon durumunun değerlendirilmesindeki temel testlerden biridir.

Ancak doğru değerlendirme için yalnızca:

“Kaç ppm?”

sorusuna cevap vermek yeterli değildir.

Yağın;

• sıcaklığı,
• relative saturation seviyesi,
• türü,
• yaşlanma durumu,
• önceki ölçüm trendi

birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca yağdaki nem, transformatörün toplam izolasyon sistemindeki suyun yalnızca bir bölümünü temsil eder.

Profesyonel saha sistemleri sayesinde transformatör valfinden gerçek zamanlı su ölçümü ve gerektiğinde gaz dew point analizi yapılabilir.

TestOne portföyündeki Doble DOMINO USS, yağdaki su miktarını ve gaz çiğ noktasını gerçek zamanlı ölçmeye yönelik taşınabilir bir sistem olarak bu uygulamaya doğrudan çözüm sunmaktadır.