Güç transformatörlerinin dışarıdan bakıldığında en görünür yüksek gerilim bileşenlerinden biri bushing, yani geçit izolatörüdür.

Bushing’in görevi yalnızca iletkeni transformatör tankından dışarı çıkarmak değildir.

Aynı anda;

• yüksek gerilimli iletkeni topraklanmış tanktan elektriksel olarak izole etmeli,
• mekanik yükleri taşımalı,
• elektrik alanını kontrollü dağıtmalı,
• çevresel koşullara dayanmalı

ve bütün bunları yıllarca güvenli biçimde sürdürmelidir.

Bu nedenle bir bushing’in iç izolasyonunda meydana gelen;

• nem,
• kirlenme,
• izolasyon yaşlanması,
• kapasitif tabaka bozulması,
• yağ problemi,
• elektriksel boşalma

gibi değişimler ciddi transformatör arızalarına dönüşebilir.

Bushing durumunun değerlendirilmesinde kullanılan en önemli testlerden biri:

Kapasitans + Power Factor / Tan Delta testi

dir.

Bu rehberde trafo bushing testi nedir, C1 ve C2 kapasitansı ne anlama gelir, Tan Delta ve Power Factor neden ölçülür, test tap nedir, UST/GST test modları ne işe yarar ve bushing test sonuçları nasıl yorumlanır? sorularını ayrıntılı olarak inceliyoruz.

Trafo Bushing Nedir?

Bushing, yüksek gerilimli bir iletkenin topraklanmış metal bir gövde içerisinden elektriksel izolasyon korunarak geçirilmesini sağlayan yüksek gerilim ekipmanıdır.

Güç transformatöründe primer veya sekonder sargı bağlantısı bushing içerisinden dış ortama çıkarılır.

Bushing aynı anda:

Elektriksel izolasyon

ve:

Mekanik taşıma

görevi görür.

Yüksek gerilim seviyelerinde yalnızca porselen veya kompozit bir dış izolatör kullanılması yeterli değildir.

Elektrik alanının bushing içerisinde kontrollü dağıtılması gerekir.

Kondansatör Tipi Bushing Nedir?

Yüksek gerilim transformatörlerinde yaygın tasarımlardan biri:

condenser bushing

yani kapasitif kontrollü bushing yapısıdır.

İzolasyon içerisine farklı yarıçaplarda iletken veya yarı iletken katmanlar yerleştirilir.

Bu katmanlar bir dizi kapasitif bölüm oluşturur.

Amaç elektrik alanının bushing boyunca kontrollü ve mümkün olduğunca düzgün dağıtılmasıdır.

Bu yapı sayesinde lokal elektrik alan yoğunlaşmaları azaltılabilir.

Bushing İçerisindeki İzolasyon Malzemeleri

Bushing tasarımına göre farklı izolasyon teknolojileri kullanılabilir.

Örneğin:

• OIP – Oil Impregnated Paper,
• RIP – Resin Impregnated Paper,
• RIS – Resin Impregnated Synthetic

gibi yapılar bulunabilir.

Dış gövde ise;

• porselen,
• kompozit silikon

gibi farklı malzemelerden üretilebilir.

Bu farklı tasarımların diagnostik davranışları ve kabul kriterleri aynı olmayabilir.

Bushing Neden Arızalanır?

Bushing izolasyonu zaman içerisinde farklı streslere maruz kalır.

Başlıca etkiler:

• yüksek elektrik alan,
• sıcaklık,
• nem,
• yağ sızıntısı,
• atmosferik kirlenme,
• termal yaşlanma,
• mekanik zorlanma,
• transient aşırı gerilimler

olabilir.

İzolasyondaki küçük bir bozulma başlangıçta dışarıdan görünmeyebilir.

Bu nedenle periyodik elektriksel diagnostik testler önemlidir.

Bushing Arızası Neden Kritik Bir Konudur?

Bushing, yüksek gerilim ile topraklanmış transformatör tankı arasında bulunur.

İzolasyon ciddi biçimde bozulduğunda;

• flashover,
• iç delinme,
• ark,
• transformatör hasarı

meydana gelebilir.

Bu nedenle özellikle büyük güç transformatörlerinde bushing diagnostikleri varlık yönetiminin önemli parçalarından biridir.

Bushing Kapasitansı Nedir?

Condenser bushing içerisindeki elektriksel katmanlar kapasitif bir yapı oluşturur.

Bushing’in geometrisi ve izolasyon özellikleri nedeniyle belirli bir kapasitans değeri bulunur.

Sağlıklı bir bushing’de bu değer belirli sınırlar içerisinde kararlı kalmalıdır.

Kapasitansta beklenmeyen değişiklik;

• kapasitif tabakalarda problem,
• iç bağlantı değişimi,
• fiziksel deformasyon,
• izolasyon yapısındaki değişiklik

gibi durumlarla ilişkili olabilir.

C1 Kapasitansı Nedir?

Condenser bushing’de genellikle en önemli ölçümlerden biri:

C1 kapasitansı

dır.

C1 temel olarak bushing’in ana yüksek gerilim izolasyon bölümünü temsil eder.

Basitleştirilmiş olarak:

Merkez yüksek gerilim iletkeni ↔ test/power-factor tap

arasındaki kapasitif yapı olarak düşünülebilir.

Bu nedenle C1 ölçümü bushing’in ana izolasyon sistemindeki fiziksel değişimlere karşı değerli diagnostik bilgi sağlar.

C2 Kapasitansı Nedir?

C2 bushing’in test tap bölgesi ile toprak arasındaki kapasitansla ilişkilidir.

Basitleştirilmiş olarak:

Test tap ↔ Ground

arasındaki kapasitif yapı olarak düşünülebilir.

C2 izolasyonu ana C1 sisteminden farklı yapıda olabilir.

Bu nedenle C1 ve C2 sonuçları birbirinin yerine kullanılmaz.

C1 ve C2 Neden Ayrı Ölçülür?

İki ölçüm bushing’in farklı izolasyon bölgelerini değerlendirir.

Örneğin:

C1 → Ana bushing izolasyonu

C2 → Tap ile ground arasındaki izolasyon

şeklinde düşünülebilir.

C1 normal iken C2 tarafında problem bulunabilir veya tam tersi olabilir.

Bu nedenle test tap bulunan bushing’lerde her iki ölçüm de bakım programının parçası olabilir.

Test Tap Nedir?

Condenser bushing üzerinde bulunan özel erişim noktasına:

test tap

veya bazı uygulamalarda:

power factor tap

denir.

Bu nokta bushing’in kapasitif yapısına elektriksel erişim sağlar.

Böylece;

• kapasitans,
• Power Factor,
• Tan Delta

gibi diagnostik ölçümler gerçekleştirilebilir.

TestOne’da bulunan TechImp Voltage Tap Adapter dokümanı da yüksek gerilim trafosu bushing’lerindeki bu noktayı doğrudan test tap / power factor tap olarak tanımlamaktadır.

Test Tap Normal İşletmede Açık Bırakılır mı?

Genel olarak test tap bağlantısının üreticinin öngördüğü işletme durumunda tutulması kritik öneme sahiptir.

Birçok bushing tasarımında test tap normal işletmede uygun şekilde toprağa bağlanır veya koruyucu kapağı üzerinden grounding sağlanır.

Test amacıyla geçici olarak bağlantı değiştirilirken üretici prosedürü takip edilmelidir.

Test sonrasında tap bağlantısının doğru işletme durumuna geri getirildiğinin doğrulanması son derece önemlidir.

Power Factor Testi Nedir?

Bir izolasyon sistemi ideal kapasitör değildir.

AC gerilim uygulandığında izolasyon içerisinde belirli miktarda kayıp oluşur.

Bu kayıplar:

Power Factor

veya:

Dissipation Factor / Tan Delta

gibi parametrelerle değerlendirilebilir.

İzolasyon yaşlandıkça veya kontamine oldukça dielektrik kayıplar değişebilir.

Bu nedenle bushing’in PF/Tan Delta değeri izolasyon kalitesi hakkında önemli bilgi sağlayabilir.

Tan Delta Nedir?

İdeal bir kapasitörde akım gerilimden yaklaşık 90° ileridedir.

Gerçek izolasyonda ise küçük bir kayıp bileşeni bulunur.

Bu kayıp:

δ – delta

açısıyla ifade edilebilir.

tan δ

izolasyonun dielektrik kayıp faktörü olarak kullanılır.

Sağlıklı izolasyonda değer genellikle düşük ve kararlı olmalıdır.

Ancak kabul kriterleri bushing tipi ve üretici değerlerine göre değerlendirilmelidir.

Power Factor ile Tan Delta Aynı mı?

Birbirleriyle çok yakından ilişkilidir ancak matematiksel olarak aynı ifade değildir.

Kayıp açısı küçük olduğunda:

PF ≈ tan δ

olabilir.

Bu nedenle yüksek gerilim izolasyon testlerinde iki terimin günlük kullanımda birbirine yakın anlamda kullanıldığı görülür.

Ancak profesyonel raporlama sırasında test cihazının hangi parametreyi verdiği doğru belirtilmelidir.

Kapasitans ile Tan Delta Birlikte Neden Ölçülür?

Bu iki parametre farklı tipte bilgi sağlar.

Kapasitans

Bushing’in elektriksel/geometrik yapısındaki değişikliklere karşı hassastır.

Tan Delta / Power Factor

İzolasyon içerisindeki dielektrik kayıpların değişimine karşı hassastır.

Dolayısıyla:

C değişimi + PF/Tan Delta değişimi

birlikte değerlendirildiğinde tek parametreye göre daha güçlü diagnostik bilgi elde edilebilir.

Doble M4100, izolasyon bütünlüğü ve kalitesinin değerlendirilmesi için Power Factor/Tan Delta testini ve ekipmandaki fiziksel değişikliklerin izlenmesi için kapasitans ölçümünü aynı platformda desteklemektedir.

Kapasitans Artarsa Ne Anlama Gelir?

Kapasitansta geçmiş ölçümlere göre anlamlı bir artış veya düşüş bulunması detaylı inceleme gerektirebilir.

Olası nedenler arasında;

• condenser tabakalarda kısa devre,
• geometrik değişim,
• iç izolasyon problemi

bulunabilir.

Ancak tek bir yüzde değişim eşiğini bütün bushing tiplerine uygulamak doğru değildir.

Sonuç;

• üretici baseline değeri,
• nameplate değeri,
• geçmiş testler,
• benzer bushing’ler

ile karşılaştırılmalıdır.

Tan Delta Artışı Ne Anlama Gelebilir?

Dielektrik kayıplardaki artış;

• nem,
• yaşlanma,
• kontaminasyon,
• izolasyon bozulması

ile ilişkili olabilir.

Ancak ölçüm;

• yüzey kirliliği,
• ortam koşulları,
• test bağlantısı,
• elektromanyetik girişim

gibi faktörlerden de etkilenebilir.

Bu nedenle beklenmeyen sonuç tekrar doğrulanmalıdır.

Yüzey Kirliliği Test Sonucunu Etkiler mi?

Evet.

Porselen veya kompozit dış yüzey üzerindeki;

• nem,
• tuz,
• toz,
• endüstriyel kirlilik

kaçak akım yolları oluşturabilir.

Bu kaçak akım özellikle GST tipi ölçümlerde sonucu etkileyebilir.

Test öncesinde bushing yüzeyinin uygun şekilde temiz ve kuru olması ölçüm tekrarlanabilirliği açısından önemlidir.

Sıcaklık Tan Delta Sonucunu Etkiler mi?

Evet.

Dielektrik kayıplar sıcaklığa bağlı olabilir.

Bu nedenle farklı sıcaklıklarda alınan Power Factor/Tan Delta sonuçlarını doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

Trend analizi yapılırken;

• bushing sıcaklığı,
• ortam sıcaklığı,
• yağ sıcaklığı

gibi koşullar kaydedilmelidir.

Uygulanabilir olduğunda üretici veya test yazılımındaki sıcaklık düzeltme yaklaşımı kullanılmalıdır.

UST Nedir?

UST:

Ungrounded Specimen Test

anlamına gelir.

Test edilen izolasyon bölümünün her iki terminali de toprağa doğrudan bağlı olmadığında belirli akım yolunun izole edilerek ölçülmesine imkan sağlar.

Bushing C1 ölçümünde sık kullanılan test modlarından biridir.

Avantajı istenmeyen ground akımlarının bir bölümünü ölçümden ayırabilmesidir.

GST Nedir?

GST:

Grounded Specimen Test

anlamına gelir.

Test edilen izolasyonun bir tarafı toprağa bağlıdır.

Toprağa akan akım ölçümün parçasıdır.

Trafo ve bushing izolasyon testlerinde ekipmanın bağlantı yapısına göre GST kullanılabilir.

GST Guard Nedir?

Bazı yüksek gerilim test sistemlerinde:

GSTg – Grounded Specimen Test with Guard

modu bulunur.

Guard bağlantısı istenmeyen belirli kaçak akım yollarının ölçümden çıkarılmasına yardımcı olabilir.

Böylece test edilen belirli izolasyon bölümüne daha seçici şekilde odaklanılır.

TestOne’un ISATEST STS 3000 + TD5000 dokümanında UST, GST ve GSTg modlarıyla ölçüm yapılabildiği belirtilmektedir.

C1 Ölçümünde UST Neden Kullanılır?

C1 ana bushing izolasyonunu temsil eder ve test tap üzerinden erişilebilir.

Uygun bushing/test sistemi konfigürasyonunda UST yöntemiyle ana iletken ile tap arasındaki izolasyon akımı seçici olarak ölçülebilir.

Bu sayede tank veya başka ground yollarından gelen istenmeyen kaçak akımların etkisi azaltılabilir.

Gerçek bağlantı mutlaka bushing ve test cihazı üreticisinin şemasına göre yapılmalıdır.

C2 Ölçümünde Neye Dikkat Edilir?

C2 bölgesi test tap ile ground arasındaki izolasyonla ilişkilidir.

Bu izolasyon bölgesinin gerilim dayanımı ana C1 izolasyonundan çok daha düşük olabilir.

Bu nedenle C2 testinde uygulanacak gerilim özellikle önemlidir.

Ana bushing testinde kullanılan yüksek test geriliminin test tap izolasyonuna rastgele uygulanması ciddi hasar oluşturabilir.

C2 test seviyesi yalnızca bushing üreticisinin izin verdiği değerler içinde seçilmelidir.

Test Tap Neden Hassas Bir Noktadır?

Test tap, diagnostik amaçlı erişim sağlayan küçük bir kapasitif bağlantıdır.

Ana HV terminaliyle aynı izolasyon seviyesine sahip olduğu varsayılmamalıdır.

Bu nedenle;

• maksimum tap gerilimi,
• normal grounding durumu,
• test bağlantısı

üretici dokümanına göre yönetilmelidir.

TestOne’daki TechImp tap adapter dokümanı da adaptörün test tap’i üreticinin belirlediği güvenli gerilim seviyesinin altında tutmaya yönelik koruma elemanları içerdiğini belirtmektedir.

Bushing Testi Trafodan Sökülmeden Yapılabilir mi?

Çoğu saha uygulamasında uygun test koşulları oluşturularak bushing transformatör üzerinde test edilebilir.

Ancak çevredeki;

• sargılar,
• diğer bushing’ler,
• tank,
• bağlı bara veya kablolar

ölçüm devresini etkileyebilir.

Bu nedenle trafonun test bağlantıları ilgili prosedüre göre hazırlanmalı ve gerektiğinde belirli bağlantılar ayrılmalıdır.

Bushing Kabloya Bağlıyken Test Edilir mi?

Bağlı kablo, bara veya başka ekipman ek kapasitans ve kaçak akım yolu oluşturabilir.

Bu durum ölçüm sonucunu bushing’in tek başına değerinden uzaklaştırabilir.

Bu nedenle ölçümün amacı yalnızca bushing’i değerlendirmekse gerekli izolasyon bağlantıları test prosedürüne göre ayrılabilir.

Her saha bağlantısı aynı olmadığından üreticinin test şeması kullanılmalıdır.

Nameplate Kapasitans Değeri Neden Önemlidir?

Birçok condenser bushing üzerinde üretici tarafından nominal;

• C1,
• bazen C2,
• PF/Tan Delta

referans bilgileri verilebilir.

İlk devreye alma testi ile bu değerler karşılaştırılabilir.

Daha sonra periyodik bakım testlerinde değişim trendi izlenebilir.

Bu nedenle bushing nameplate bilgileri test raporuna doğru şekilde kaydedilmelidir.

Baseline Ölçüm Nedir?

Bushing yeni devreye alındığında yapılan ilk güvenilir test:

baseline

olarak kullanılabilir.

Gelecekte:

2026 → C1 = X

2028 → C1 = X’e yakın

2030 → belirgin değişim

gibi trendler karşılaştırılabilir.

Mutlak kabul sınırlarının yanında zaman içerisindeki değişim de önemli diagnostik bilgidir.

Benzer Bushing’ler Birbirleriyle Karşılaştırılır mı?

Aynı transformatör üzerindeki;

• aynı üretici,
• aynı model,
• aynı gerilim sınıfı

bushing’ler arasında karşılaştırma faydalı olabilir.

Örneğin üç fazda iki bushing birbirine çok yakın değerler verirken üçüncü faz önemli ölçüde farklıysa detaylı inceleme gerekebilir.

Ancak seri numarası, üretim toleransı ve sıcaklık etkileri göz önünde bulundurulmalıdır.

C1 Değeri Çok Farklıysa Ne Yapılmalı?

İlk olarak ölçüm doğrulanmalıdır.

Kontrol edilmesi gerekenler:

• test bağlantısı,
• guard bağlantısı,
• yüzey temizliği,
• test tap durumu,
• test gerilimi,
• topraklama,
• test kabloları.

Sonuç tekrar ediyorsa;

• geçmiş testler,
• fabrika değerleri,
• diğer faz bushing’leri

ile karşılaştırma yapılmalıdır.

Gerekirse daha ileri diagnostik yöntemlere geçilebilir.

Power Factor Değeri Anormalse Ne Yapılır?

Öncelikle dış etkiler elenmelidir.

Örneğin:

• bushing yüzeyi ıslak mı?
• test bağlantısı doğru mu?
• saha girişimi yüksek mi?
• sıcaklık farklı mı?

kontrol edilmelidir.

Anormal değer kalıcıysa bushing’in izolasyon durumu için ileri inceleme gerekebilir.

Frekans Değiştirerek Ölçüm Neden Yapılır?

Klasik PF/Tan Delta testi genellikle güç frekansına yakın koşullarda yapılır.

Ancak gelişmiş diagnostik sistemler farklı frekanslarda da ölçüm yapabilir.

Frekans davranışı bazı izolasyon problemlerinin ayrıştırılmasına yardımcı olabilir.

Ayrıca saha elektromanyetik girişiminin etkisini azaltmak amacıyla nominal şebeke frekansının biraz üstünde ve altında test yapılabilir.

Doble M4100’ün Line Frequency Modulation yöntemi, sistem frekansının üzeri ve altında ölçüm yaparak değişken elektrostatik girişimin etkisini azaltmayı amaçlar.

Şalt Sahası Gürültüsü Bushing Testini Etkiler mi?

Evet.

Yüksek gerilim sahalarında çevrede enerjili;

• baralar,
• hatlar,
• diğer ekipmanlar

elektrostatik girişim oluşturabilir.

Bushing PF/Tan Delta testinde ölçülen akımlar oldukça küçük olabileceğinden saha paraziti sonuca etki edebilir.

Bu nedenle test cihazının noise rejection özelliği önemlidir.

Bushing Testinde Test Gerilimi Neden Önemlidir?

C1 ana izolasyonunun ölçümünde kullanılan test gerilimi ile C2/tap bölgesi için güvenli test gerilimi aynı değildir.

Test seviyesi;

• bushing üreticisi,
• nominal gerilim,
• izolasyon yapısı,
• test noktası

esas alınarak seçilir.

Daha yüksek gerilim uygulamak otomatik olarak daha iyi test anlamına gelmez.

10–12 kV Tan Delta Test Sistemleri Neden Yaygındır?

Güç transformatörü ve yüksek gerilim izolasyon diagnostiklerinde yaklaşık 10–12 kV sınıfında saha test sistemleri yaygın olarak kullanılır.

TestOne’un güncel ürün grubunda Raytech CAPO-12, 12 kV sınıfında otomatik kapasitans ve insulation Power Factor/Tan Delta ölçüm cihazı olarak listelenmektedir.

ISATEST TD5000 tabanlı sistemlerde de yüksek gerilim ekipmanlarının kapasitans ve Tan Delta testlerine yönelik yapı bulunmaktadır.

Doble M4100 ile Bushing Diagnostiği

TestOne’daki Doble M4100, yüksek gerilim ekipmanlarının commissioning, diagnostik ve önleyici bakım testlerine yönelik Power Factor/Tan Delta platformudur.

M4100;

• Power Factor/Tan Delta,
• kapasitans,
• TTR,
• leakage reactance,
• excitation current

gibi farklı ölçümleri desteklemektedir.

Bushing açısından özellikle:

Power Factor/Tan Delta + Capacitance

kombinasyonu önemlidir.

Bu iki parametre ana izolasyonun hem kayıp karakteristiğini hem fiziksel/elektriksel değişimini değerlendirmeye yardımcı olur.

Doble DTA Yazılımı

M4100, Doble Test Assistant – DTA yazılımıyla kullanılabilir.

DTA;

• standart test prosedürleri,
• test şablonları,
• veri yönetimi,
• durum değerlendirmesi

için kullanılır.

TestOne ayrıca M4100 sonuçlarının FRANK First Response Analytics Knowledgebase üzerinden analiz edilerek öneri ve açıklamalar sunulabildiğini belirtmektedir.

Bu yapı özellikle uzun yıllara yayılan bushing trendlerinin yönetiminde avantaj sağlayabilir.

Raytech CAPO-12

TestOne trafo test cihazları grubunda Raytech CAPO-12, 12 kV sınıfında:

Capacitance & tan δ Power Factor Meter

olarak listelenmektedir.

Bu cihaz sınıfı özellikle;

• transformatör,
• bushing,
• yüksek gerilim izolasyonu

gibi ekipmanlarda kapasitans ve dielektrik kayıp ölçümlerine yöneliktir.

Raytech CAPO Ailesi

TestOne ürün listelerinde CAPO 2.5 Capacitance & tan δ Power Factor Meter modeli de bulunmaktadır.

CAPO 2.5 kullanım dokümanında test objesi tanımlamaları içerisinde doğrudan Bushing ve Capacitor C1 seçeneklerinin bulunması cihaz ailesinin bushing kapasitans/PF testlerindeki kullanımını göstermektedir.

ISATEST STS 5000 + TD5000

TestOne’daki ISATEST STS 5000, TD5000 ünitesiyle birlikte:

• kapasitans,
• Tan Delta,
• kayıp faktörü,
• ikaz akımı

ölçümü yapabilmektedir.

Bu sistemin önemli avantajı aynı platformun ayrıca:

• TTR,
• sargı direnci,
• excitation curve,
• primer enjeksiyon,
• SFRA gibi opsiyonel testler

için de kullanılabilmesidir.

Bu nedenle büyük şalt sahası bakım ekiplerinde çok fonksiyonlu bir test platformu olarak değerlendirilebilir.

UST, GST ve GSTg Desteği Neden Önemlidir?

Bushing ve transformatör gibi karmaşık yüksek gerilim ekipmanlarında tek bir toplam kaçak akım ölçümü yeterli değildir.

Bazen özellikle belirli izolasyon bölümünü ölçmek gerekir.

Bu nedenle:

UST

GST

GSTg

gibi farklı test modları izolasyon bölümlerini ayırmak açısından önemlidir.

TestOne’un STS 3000 + TD5000 dokümanında bu üç modla tek bağlantı üzerinden farklı ölçümlerin gerçekleştirilebildiği belirtilmektedir.

Bushing Testi ile Trafo Tan Delta Testi Aynı Şey mi?

Bushing Tan Delta ölçümü genel Power Factor/Tan Delta test ailesinin özel bir uygulamasıdır.

Transformatör testinde;

• sargı-sargı,
• sargı-toprak,
• bushing C1,
• bushing C2

gibi farklı izolasyon bölümleri ayrı ayrı değerlendirilebilir.

Dolayısıyla:

“Trafo Tan Delta testi yapıldı.”

ifadesi tek başına bushing C1/C2’nin ayrı ayrı test edildiğini garanti etmez.

Test raporunda ölçülen izolasyon bölümleri açık şekilde belirtilmelidir.

Bushing Tan Delta ile Trafo Yağı Tan Delta Aynı mı?

Hayır.

Her ikisinde de dielektrik kayıp değerlendirilir ancak test objesi farklıdır.

Bushing Tan Delta

Katı/sıvı izolasyon yapısından oluşan komple bushing’i değerlendirir.

Yağ Tan Delta

Numune hücresindeki izolasyon yağının dielektrik kaybını ölçer.

Bu nedenle sonuçların kabul kriterleri ve test yöntemleri farklıdır.

ISATEST STS 5000 sistemi TD5000 ile kapasitans/Tan Delta ölçerken, STOIL hücresiyle ayrıca yağ Tan Delta ölçümü de desteklemektedir.

Bushing Testi ile Partial Discharge Testi Aynı mı?

Hayır.

Tan Delta / PF

izolasyonun toplam dielektrik kayıp davranışını değerlendirir.

Partial Discharge

ise izolasyon içerisinde meydana gelen lokal elektriksel boşalmaları ölçer.

Bir bushing’in Tan Delta değeri normal görünebilir ancak lokal PD aktivitesi bulunabilir.

Bu nedenle kritik varlıklarda farklı test yöntemleri birbirini tamamlayabilir.

Bushing Test Tap ile PD İzlemesi Yapılır mı?

Uygun bushing ve özel adaptörlerle test tap üzerinden yüksek frekanslı PD sinyalleri alınabilir.

TestOne’daki TechImp Voltage Tap Adapter, yüksek gerilim trafo bushing’lerinin test/power-factor tap noktasına bağlanarak yüksek frekanslı PD sinyallerini diagnostik değerlendirme için aktarmaya yönelik tasarlanmıştır.

Bu, aynı fiziksel tap noktasının farklı diagnostik yöntemlerde kullanılabileceğini gösterir.

Online Bushing Monitoring ile Offline Test Arasındaki Fark

Offline Test

Trafo enerjisiz hale getirilir.

Kontrollü test gerilimi uygulanır.

• C1,
• C2,
• PF/Tan Delta

gibi parametreler hassas biçimde ölçülür.

Online Monitoring

Trafo çalışırken bushing’in;

• kapasitif akımı,
• faz ilişkileri,
• bazı PD sinyalleri

sürekli veya periyodik izlenebilir.

Online monitoring ani değişimleri izlemek açısından avantaj sağlarken offline test daha kontrollü diagnostik koşullar sunabilir.

Bushing Kapasitans Trend Analizi

En güçlü yöntemlerden biri zaman içerisindeki değişimin izlenmesidir.

Örneğin:

Devreye alma → C1 baseline

2 yıl sonra → küçük değişim

4 yıl sonra → benzer

6 yıl sonra → belirgin sapma

gibi bir trend, tek bir ölçüm değerinden daha anlamlıdır.

Bu nedenle bushing test raporları uzun süre saklanmalıdır.

Fazlar Arası Karşılaştırma

Üç fazlı transformatörde aynı tip üç HV bushing varsa;

• H1,
• H2,
• H3

ölçümleri karşılaştırılabilir.

Önemli olan yalnızca üç değerin eşitliği değil:

• geçmiş trend,
• nameplate değer,
• sıcaklık,
• model farklılıkları

ile birlikte değerlendirilmesidir.

Bushing Değiştirildikten Sonra Ne Yapılmalı?

Yeni bushing takıldıktan sonra commissioning sırasında;

• C1,
• C2,
• Tan Delta / PF

değerlerinin kaydedilmesi faydalıdır.

Bu sonuçlar gelecekte kullanılacak yeni baseline’ı oluşturur.

Aynı zamanda montaj veya bağlantı sorunlarının erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Trafo Taşındıktan Sonra Bushing Testi Yapılır mı?

Büyük trafolarda bushing’ler taşıma için sökülüp tekrar monte edilebilir.

Montaj sonrasında;

• mekanik hasar,
• bağlantı sorunu,
• tap problemi

olup olmadığının kontrolünde bushing testleri bakım programına dahil edilebilir.

Kritik trafolarda SFRA, TTR ve diğer commissioning testleriyle birlikte değerlendirilmesi daha kapsamlı sonuç sağlar.

Bushing Yağ Seviyesi Neden Önemlidir?

Yağ dolgulu bushing tasarımlarında yağ seviyesi veya sızıntı sorunu izolasyon sistemini etkileyebilir.

Dışarıdan;

• yağ sızıntısı,
• anormal seviye,
• conta problemi

görülmesi elektriksel testten bağımsız olarak bakım gerektiren önemli bir bulgudur.

Elektriksel PF/Tan Delta ve kapasitans sonuçları fiziksel muayeneyle birlikte değerlendirilmelidir.

Termal Kamera Bushing Arızasını Gösterir mi?

Termal kamera;

• bağlantı ısınması,
• temas problemi,
• anormal sıcaklık farkı

tespitinde faydalı olabilir.

Ancak bushing’in iç kapasitif izolasyon yapısındaki erken dielektrik bozulmayı her durumda göstermez.

Bu nedenle:

Termografi + PF/Tan Delta + Kapasitans

birbirini tamamlayan farklı diagnostik yaklaşımlardır.

Bushing Testinde Görsel Muayene Neden Önemlidir?

Elektriksel test öncesinde:

• porselen çatlak,
• kompozit yüzey hasarı,
• yağ sızıntısı,
• korozyon,
• gevşek terminal,
• test tap kapağı

kontrol edilmelidir.

Bazı sorunlar elektriksel test yapılmadan bile fiziksel muayene sırasında fark edilebilir.

Bushing Test Sonucu Nasıl Raporlanmalı?

Rapor mümkün olduğunca şu bilgileri içermelidir:

• trafo kimliği,
• bushing üreticisi/modeli,
• bushing seri numarası,
• faz bilgisi,
• nominal gerilim,
• test tarihi,
• test gerilimi,
• frekans,
• sıcaklık,
• C1 kapasitansı,
• C2 kapasitansı,
• PF veya Tan Delta,
• test modu,
• geçmiş/baseline değerleri.

Bu bilgiler trend analizinin güvenilirliğini artırır.

Bushing Testinde En Sık Yapılan Hatalar

Başlıca hatalar:

• yanlış test tap bağlantısı,
• tap grounding’in unutulması,
• yanlış test modu seçimi,
• C2 izolasyonuna fazla gerilim uygulanması,
• bushing yüzeyinin kirli veya ıslak olması,
• sıcaklık farklarının göz ardı edilmesi,
• bağlı kablo veya baranın ölçümü etkilemesi,
• nameplate C1/C2 değerlerinin kaydedilmemesi,
• test sonrası tap kapağının yanlış bırakılmasıdır.

Özellikle test tap bağlantısının test sonunda üreticinin normal işletme konfigürasyonuna geri getirilmesi kritik güvenlik adımıdır.

Bushing Test Cihazı Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Kapasitans Ölçümü

C1 ve C2 değişimlerini yeterli hassasiyetle izleyebilmelidir.

Power Factor / Tan Delta

Dielektrik kayıp faktörünü güvenilir biçimde ölçebilmelidir.

UST / GST / GSTg

Farklı izolasyon bölümlerini seçici şekilde test etmek için önemlidir.

Test Gerilimi

Uygulama için yeterli fakat kontrollü HV kaynak sağlamalıdır.

Noise Rejection

Şalt sahası parazitinde kararlı ölçüm önemlidir.

Frekans Kontrolü

Girişim azaltma ve gelişmiş diagnostik için faydalı olabilir.

Otomatik Test Planları

Çok sayıda bushing ve trafo testinde saha süresini azaltabilir.

Veri Yönetimi

Trend analizi için geçmiş ölçümler saklanabilmelidir.

Güvenlik Interlockları

Yüksek gerilim testlerinde kritik öneme sahiptir.

Doble M4100, CAPO-12 veya STS 5000 Hangisi?

Seçim kullanım alanına bağlıdır.

Doble M4100

Geniş kapsamlı yüksek gerilim diagnostikleri, PF/Tan Delta, kapasitans ve ileri trafo testlerini aynı platformda isteyen kullanıcılar için değerlendirilebilir. M4100 aynı zamanda DTA ve FRANK analiz altyapısına sahiptir.

Raytech CAPO-12

Özellikle otomatik 12 kV Capacitance & Tan Delta / Power Factor ölçümlerine odaklanan bir cihaz arayan kullanıcılar için değerlendirilebilir.

ISATEST STS 5000 + TD5000

Tan Delta ve kapasitansın yanında TTR, sargı direnci, primer enjeksiyon ve çeşitli şalt sahası testlerini tek platformda birleştirmek isteyen ekipler için uygundur.

Bushing Diagnostiğinde Bütünsel Yaklaşım

Bushing durumunu yalnızca tek parametreye göre değerlendirmek doğru değildir.

Farklı kontroller:

Görsel Muayene → Çatlak, sızıntı ve fiziksel hasar var mı?

C1/C2 Kapasitans → Kapasitif yapıda fiziksel/elektriksel değişiklik var mı?

Tan Delta / PF → Dielektrik kayıp arttı mı?

Termografi → Anormal ısınma var mı?

PD → Lokal elektriksel boşalma var mı?

sorularına cevap verir.

Bu yöntemlerin birlikte kullanılması bushing’in gerçek durumunun daha kapsamlı değerlendirilmesini sağlar.

Sonuç

Trafo bushing testi, güç transformatörlerinin yüksek gerilim izolasyon sisteminin değerlendirilmesinde önemli diagnostik yöntemlerden biridir.

Özellikle condenser bushing’lerde:

C1 kapasitansı

ana bushing izolasyonunu,

C2 kapasitansı

test tap-ground izolasyon bölgesini,

Power Factor / Tan Delta

ise izolasyonun dielektrik kayıp davranışını değerlendirmeye yardımcı olur.

En güçlü değerlendirme yalnızca tek bir ölçüm sonucuna bakmak yerine:

nameplate değeri + commissioning baseline + geçmiş trend + fazlar arası karşılaştırma + sıcaklık + fiziksel muayene

birlikte ele alınarak yapılır.

TestOne’un güncel portföyünde Doble M4100, Power Factor/Tan Delta ve kapasitans ölçümlerini diğer trafo diagnostikleriyle birleştiren kapsamlı bir platformdur.

Raytech CAPO-12 12 kV sınıfında otomatik Capacitance & Tan Delta / Power Factor ölçümüne odaklanırken, ISATEST STS 5000 + TD5000 kapasitans ve Tan Delta ölçümünü TTR, sargı direnci ve diğer şalt sahası testleriyle bir araya getirebilmektedir.