Blog
Motorlarda Faz Dengesizliği Nasıl Ölçülür? Aşırı Isınmanın Gizli Nedeni
Üç fazlı motorlarda arıza denince akla genellikle rulman, sargı veya izolasyon gelir. Oysa sahada en sık görülen ama çoğu zaman gözden kaçan sorunlardan biri faz dengesizliğidir. Küçük gibi görünen bir faz gerilim/akım farkı, motor sargılarında ciddi ısınma, verim kaybı ve erken arıza ile sonuçlanabilir.
Bu yazıda faz dengesizliğinin ne olduğu, nasıl ölçüldüğü ve neden kritik olduğu teknik ama anlaşılır şekilde ele alınmaktadır.
⚙️ Faz Dengesizliği Nedir?
Faz dengesizliği; üç fazlı bir sistemde faz gerilimleri veya faz akımlarının eşit olmaması durumudur.
- Gerilim dengesizliği: Şebeke veya besleme kaynaklı
- Akım dengesizliği: Yük, sargı veya bağlantı kaynaklı
⚠️ Önemli nokta:
%1’lik gerilim dengesizliği, motor akımlarında %6–10 artışa neden olabilir.
🔍 Faz Dengesizliği Neden Oluşur?
🔹 1. Şebeke Kaynaklı Nedenler
- Asimetrik yük dağılımı
- Tek fazlı yüklerin yoğunluğu
- Uzun besleme hatları
- Gevşek veya oksitlenmiş bağlantılar
🔹 2. Motor ve Tesis Kaynaklı Nedenler
- Sargı direnci farkları
- Kısmi kısa devreli sargılar
- Kontaktör kontak problemleri
- Yanlış kablolama
📉 Faz Dengesizliği Motoru Nasıl Etkiler?
Faz dengesizliği durumunda motor:
- Daha fazla akım çeker
- Sargılar aşırı ısınır
- Tork dalgalanması oluşur
- Verim düşer
- Gürültü ve titreşim artar
- İzolasyon ömrü hızla kısalır
📌 Genel kabul:
%2–3 üzeri dengesizlik → ciddi risk
%5 ve üzeri → motor derhal incelenmeli
📊 Faz Dengesizliği Nasıl Ölçülür?
✅ 1. Gerilim Bazlı Ölçüm (Voltage Unbalance)
Ölçüm adımları:
- Üç faz gerilimi ölçülür (L1–L2, L2–L3, L3–L1)
- Ortalama gerilim hesaplanır
- En büyük sapma bulunur
Formül:
Faz dengesizliği (%) =
(Max sapma / Ortalama gerilim) × 100
✅ 2. Akım Bazlı Ölçüm (Current Unbalance)
Gerilimler dengeli olsa bile akımlar dengesiz olabilir.
Bu durum genellikle motor içi problemleri işaret eder.
- Her faz akımı ayrı ayrı ölçülür
- Yük altında yapılması gerekir
Akım dengesizliği, gerilim dengesizliğinden daha tehlikelidir.
✅ 3. Güç Analizörü ile Faz Analizi (En Doğru Yöntem)
Profesyonel yaklaşım:
- Gerilim + akım birlikte ölçülür
- Faz açıları analiz edilir
- Anlık ve ortalama değerler kaydedilir
- Dengesizlik trendi izlenir
Bu yöntem, arızanın şebeke mi motor mu kaynaklı olduğunu ayırır.
🌡️ Termal Kamera ile Faz Dengesizliği Tespiti
Faz dengesizliği olan motorlarda:
- Bir veya iki faz sargısı daha sıcak görünür
- Terminal bağlantılarında lokal sıcaklık artışı olur
Termal görüntüleme, ölçüm sonuçlarını görsel olarak doğrular.
⚠️ Sahada En Sık Yapılan Hatalar
❌ Sadece boşta ölçüm yapmak
❌ Tek fazı ölçüp genellemek
❌ Yalnızca gerilime bakmak
❌ Yük değişimlerini dikkate almamak
❌ Dengesizliği “küçük” görüp önemsememek
Faz dengesizliği yavaş ama yıkıcı bir arızadır.
🧠 Doğru Müdahale Sırası
1️⃣ Gerilimleri kontrol et (şebeke)
2️⃣ Akımları karşılaştır (motor)
3️⃣ Bağlantıları gözden geçir
4️⃣ Termal analiz yap
5️⃣ Gerekirse empedans / sargı testi uygula
Bu sıralama, gereksiz motor sökümlerini önler.
🧩 Testone Çözümleri
Faz dengesizliğini doğru analiz edebilmek için güç analizörleri, pensampermetreler ve termal kameralar birlikte kullanılmalıdır.
Uygun ölçüm çözümlerini Testone üzerinden inceleyebilirsiniz:
👉 https://www.testone.com.tr/urun-kategori/guc-analizorleri/
👉 https://www.testone.com.tr/urun-kategori/termal-kameralar/
Uygulamaya göre ölçüm stratejisi belirlemek için Testone mühendislerinden teknik destek alabilirsiniz.
