Blog

Akım Trafosu Satürasyonu Nasıl Tespit Edilir? CT Saturation Test Rehberi

Akım trafoları (CT – Current Transformer), yüksek akımları ölçülebilir seviyelere indirerek ölçüm ve koruma sistemlerinin temelini oluşturur. Ancak CT’ler ideal değildir. Belirli koşullar altında manyetik çekirdek satüre olur ve ölçüm tamamen bozulur. Bu bozulma çoğu zaman “ölçüm cihazı hatası” sanılır; oysa problem CT’nin kendisindedir.

CT satürasyonu, özellikle koruma röleleri, enerji analizörleri ve arıza akımı ölçümleri için kritik bir risktir.

⚙️ Akım Trafosu Satürasyonu Nedir?

CT satürasyonu, trafonun manyetik çekirdeğinin artık manyetik akıyı lineer şekilde iletemediği durumdur.
Bu noktadan sonra:

Sekonder akım primeri doğru yansıtmaz
Dalga formu bozulur
Tepe değerler kesilir (clipping)
RMS ve pik değerler ciddi şekilde sapar

Sonuç: ölçüm yanlış, koruma geç veya hiç çalışmıyor.

🧠 CT Neden Satüre Olur? (Kök Nedenler)

🔌 1. Aşırı Primer Akım

Kısa devre anlarında akım nominalin onlarca katına çıkar.
Ölçüm CT’leri bu akımı taşıyamaz.

⚡ 2. Yüksek Sekonder Yük (Burden)

Uzun kablolar
Yüksek empedanslı ölçüm cihazları
Seri bağlı birden fazla cihaz

Sekonder empedans arttıkça CT daha erken satüre olur.

🌀 3. DC Bileşen (Asimetrik Arıza Akımı)

Arıza akımındaki DC ofset, çekirdeği hızla doygunluğa iter.
Bu durum özellikle koruma CT’leri için kritiktir.

🌡️ 4. Yanlış CT Seçimi

Yanlış sınıf (Class 0.5 yerine 5P10 vb.)
Yetersiz VA değeri
Uygun olmayan dönüş oranı

📉 Satürasyon Ölçümü Nasıl Bozar?

Satüre olmuş bir CT’de tipik belirtiler:

Dalga formunun üst ve altı düzleşir
RMS değeri düşük görünür
Pik akım yanlış ölçülür
Harmonik analizi anlamsızlaşır
Koruma rölesi geç açar veya açmaz

Bu durum enerji analizlerinde yanlış tüketim, koruma sistemlerinde ise ekipman hasarı riskini doğurur.

🔍 CT Satürasyonu Sahada Nasıl Tespit Edilir?

✅ 1. Dalga Formu İncelemesi

Osiloskop veya gelişmiş güç analizörü ile sekonder akım dalga formu izlenir.

Satürasyon varsa:

Sinüs dalgası bozulur
Tepe noktaları kesilir
Faz açısı anormal değişir

✅ 2. Harmonik İçerik Analizi

Satürasyon, özellikle tek harmoniklerde (2. harmonik) belirgin artışa neden olur.
Bu, CT doygunluğunun güçlü bir göstergesidir.

✅ 3. Yük (Burden) Hesabı

Sekonder devredeki toplam empedans hesaplanır:

Kablo direnci
Cihaz giriş empedansı
Klemens ve bağlantı kayıpları

Hesaplanan VA değeri CT etiket değerini aşıyorsa satürasyon kaçınılmazdır.

✅ 4. Sekonder Açık Devre Kontrolü

⚠️ Uyarı: CT sekonderi asla açık bırakılmamalıdır.
Açık devre, çok yüksek gerilim üretir ve hem CT’ye hem personele zarar verir.

🧪 CT Satürasyon Testi Nasıl Yapılır?

Profesyonel testlerde şu yöntemler kullanılır:

Artan akım enjeksiyonu (primary injection)
Sekonder akım–gerilim karakteristiği çıkarma
Doygunluk noktasının (knee point) belirlenmesi
Faz ve genlik doğruluğunun karşılaştırılması

Bu testler, özellikle koruma CT’leri için hayati öneme sahiptir.

🧩 CT Satürasyonunu Önlemek İçin Ne Yapılmalı?

Uygulamaya uygun CT sınıfı seçin
Yeterli VA değerine sahip CT kullanın
Sekonder kablo uzunluğunu minimize edin
Ölçüm ve koruma CT’lerini ayırın
Kısa devre senaryolarını dikkate alın

Doğru seçilmiş bir CT, ölçüm zincirinin en güvenilir halkasıdır.

🧩 Testone Çözümü

CT davranışını ve akım dalga formlarını doğru analiz edebilmek için gelişmiş güç kalite analizörleri ve osiloskoplar kullanmak gerekir.
Testone’un profesyonel ölçüm çözümlerini buradan inceleyebilirsiniz:

👉 https://www.testone.com.tr/urun-kategori/guc-analizorleri/
👉 https://www.testone.com.tr/urun-kategori/osiloskoplar/